Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
THI CHỌI GÀ
x. Chọi gà.
Tìm được 374 bản ghi

TRÒ CHEN

trò nam nữ chen nhau diễn ra vào ngày 6 tháng giêng tại miếu thờ Linh Sơn Mỵ Nương ở làng Nga Hoàng, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Đang giữa cuộc lễ nghiêm trang, giới đàn ông bất ngờ xô chen đám đàn bà. Họ xô đẩy, giằng co nhau, cười đùa vui vẻ rồi tất cả lại chắp tay, hướng về bàn thờ để cầu thần linh phù trợ. Đám rước đi quanh làng. Giữa đường, đột nhiên diễn ra cuộc chen mới. Lần này bà già, con gái khởi sự trước. Họ ùa vào đám đàn ông, vai chen vai, cánh huých cánh, cảnh tượng rất hỗn loạn nhưng cực kì vui vẻ, hồn nhiên. Đám rước cử hành tiếp. Tới cuối làng lại bùng lên cuộc chen lần thứ ba, lúc này gái làng tìm trai thiên hạ để chen. Cuộc chen dữ dội, họ xô nhau ngã cả xuống ruộng, xuống ao, nhưng ai nấy đều hồ hởi, vui vẻ.

TC là một tục cổ mang ý nghĩa phồn thực với mong muốn âm dương hoà hợp, nhà nhà hưng thịnh. Xt. Phồn thực.

TRÒ BẮT CHẠCH TRONG CHUM

trò chơi tại lễ hội mở vào ngày 6 tháng giêng hằng năm ở làng Văn Trưng (Kẻ Dưng), xã Thượng Trưng, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc. Trên sân đình, người ta bày sẵn 4 - 5 cái chum chứa nước và thả vào đó một con chạch. Sau khi cáo trình Thánh, trò chơi bắt đầu. Từng đôi trai gái, tay quàng vai (nam), tay ôm ngực (nữ), đi sóng đôi đến bên chum, rồi cùng nghiêng người xuống thò tay vào chum khoắng bắt chạch. Đây là trò chơi khó, bởi mỗi người chỉ còn một tay, chum nước thì đầy, da chạch lại trơn... Tay hai người càng khoắng mạnh thì vai họ càng sát vào nhau. Thảng hoặc cũng có đôi bắt được, song rất hiếm hoi.

TBCTC là một tục cổ, tượng trưng cho hoạt động tính giao, gắn với tín ngưỡng phồn thực, biểu hiện ước vọng sinh sôi của con người, vật nuôi và mùa màng. Xt. Phồn thực.

TRÁNG CA

bài hát, bài thơ, phú có nội dung hùng tráng, nhằm ca ngợi một chiến công, một kì tích, có tác dụng cổ vũ con người vì nghĩa cả mà dấn thân làm những việc cao thượng, không nề hà hiểm nguy ("tráng" là hùng tráng, "ca" là ca hát). Các ca khúc như "Tiến quân ca" của Văn Cao, "Diệt phát xít" của Nguyễn Đình Thi hoặc bài phú "Bạch Đằng Giang" của Trương Hán Siêu là các bài TC nổi tiếng của Việt Nam.

TOÀ THÁNH TÂY NINH

(cg. Toà thánh Đại đạo Tam Kỳ Phổ độ), nhà thờ đạo Cao Đài ở tỉnh Tây Ninh (cách thị xã Tây Ninh 4 km về phía đông nam). Đạo Tam Kỳ ra đời tại Tây Ninh năm 1926, nhưng đến 1933, Toà thánh mới được xây dựng, năm 1947 hoàn thành. Chính toà là một ngôi nhà đồ sộ nằm trong khuôn viên rộng 1 km2. Đỉnh của Toà thánh là giáo đường với lầu cao nhất 30 m trên nền có chiều dài 140 m, rộng 40 m. Mặt tiền xây theo kiểu nhà thờ Kitô giáo, nóc chia làm ba phần, phần trước xây 2 tháp chuông mang tên là Hiệp Thiên đài, ở giữa là Cửu Trùng đài đặt một quả cầu lớn tượng trưng cho vũ trụ, phần cuối là toà lầu Bát giác nóc của Bát quái đài. Lòng nhà rộng, giữa mỗi gian trên trần đều trang trí "Lục Long du hành" hai bên là tam linh: rồng, phượng, lân. Trên hai hàng cột lớn có đắp hình rồng làm tăng vẻ uy nghiêm. Trên giáo đường áp lưng vào Hiệp Thiên đài là ba pho tượng, chiều cao mỗi bức trên 2 m, giữa là Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc, bên trái là Thích Thượng Sanh Cao Hoài San, bên phải là Thượng Phẩm Cao Huyền Cư dáng đạo nhân, cả ba trông sống động như người thật.

 

                             

Toà thánh Tây Ninh

 

 

Phần giáo đường, dưới Cửu Trùng đài được chia làm 9 cấp để định vị theo thứ bậc khi ngồi nghe giảng đạo. Tiếp đến là y môn, trên có đắp hình nổi các nhân vật được thờ là Phật, Lý Bạch, Chúa Giêsu, Khương Tử Nha; phía bên trái là Khổng Tử, Quan Công; phía bên phải là Lão Tử, Quan Âm.

Nền sau y môn có 12 cấp, 8 mặt, phía trên đặt quả cầu đường kính 3,66 m, có những ngôi sao làm nền cho một con mắt. Con mắt là cửa tâm hồn "Nhãn Thị Chủ Tâm", cũng được đặt tại các cửa trổ ở gian tòa Thánh, thể hiện bản lĩnh thể chân tâm để bước vào thiện nghiệp.

 

 

TỔ CHỨC GIÁO DỤC, KHOA HỌC VÀ VĂN HOÁ CỦA LIÊN HỢP QUỐC

(viết tắt từ tiếng Anh: UNESCO), tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc, thành lập 1.11.1945 tại Luân Đôn (Anh). Mục đích: xoá nạn mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học, chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, hỗ trợ nghiên cứu khoa học, bảo tồn các di tích lịch sử văn hoá nhằm thắt chặt sự hợp tác giữa các dân tộc trong sự nghiệp phát triển giáo dục, khoa học và văn hoá. TCGD, KHVVHCLHQ có 191 nước thành viên và 6 thành viên liên kết (2004). Các cơ quan lãnh đạo: Hội nghị Toàn thể gồm đại diện của các nước thành viên họp 2 năm một lần; Hội đồng Chấp hành gồm 58 uỷ viên do Hội nghị Toàn thể bầu ra; Ban Tổng Thư kí. Điều hành tổ chức là tổng giám đốc, với nhiệm kì 6 năm, có thể được bầu lại. Trụ sở: Pari (Pháp). Việt Nam là thành viên từ 1976. Tổ chức này đã giúp Việt Nam đào tạo cán bộ; cung cấp trang thiết bị, cơ sở vật chất cho ngành văn hoá, giáo dục, khoa học và thông tin; khôi phục, bảo tồn các di sản văn hoá (như di tích Huế, phố cổ Hội An, Vịnh Hạ Long...).

THIẾT CHẾ VĂN HOÁ

thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong ngành văn hoá Việt Nam từ những năm 70 thế kỉ 20. TCVH là chỉnh thể văn hoá hội tụ đầy đủ các yếu tố: cơ sở vật chất, bộ máy tổ chức, hệ thống biện pháp hoạt động và kinh phí hoạt động cho thiết chế đó. Vd. thiết chế nhà văn hoá bao gồm ngôi nhà, bộ máy tổ chức, nhân sự, quy chế hoạt động, nguồn kinh phí; chỉ riêng ngôi nhà hoặc công trình văn hoá chưa đủ để gọi là TCVH.

THI THẢ CHIM CÂU

hội thi thả chim câu hằng năm vào đầu mùa xuân ở làng Dục Tú, huyện Đông Anh, Hà Nội và một số nơi khác. Vào hội, cờ quạt cắm ở sân đình, nổi bật nhất là lá cờ gấm đỏ thêu 6 chữ vàng "Nghĩa điểu quần anh đệ nhất" (Giải nhất dành cho đàn chim có nghĩa). Khi nổi trống hiệu, các đàn chim lần lượt được sổ lồng bay lên cao. Hội đồng chấm theo dõi cuộc thi ở chậu nước in hình bóng đàn chim trên bầu trời cao rộng, nhưng việc đánh giá vẫn thống nhất và chính xác. Chim câu mang thả không bao giờ bỏ đàn, dù bay xa, bay cao đến mấy, chiều tối chúng vẫn bay về nhà chủ.

TTCC là thú chơi tao nhã, đề cao một giống chim thông minh được định danh là "nghĩa điểu", bởi chúng sống có nghĩa với bầy đàn và với người nuôi.

THI PHÁO TRÒ

cuộc thi pháo hoa nhiều màu sắc của làng Bình Đà, xã Bình Minh, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây vào dịp tết Nguyên đán. Cây pháo trò dự thi gồm 12 tầng, mỗi tầng cách nhau khoảng 1 m. Phải thiết kế sao cho khi đốt chỉ châm lửa một lần ở tầng 1, rồi pháo sẽ cháy truyền lên đến tầng chót. Tới đây, quả pháo thăng thiên bắt lửa sẽ bay vút lên cao 40 - 50 m rồi loé ra giữa tầng không 7 màu ánh sáng rực rỡ đẹp mắt. Gọi là "pháo trò" vì mỗi tầng khi cháy lại tung ra những con rối diễn trò như đấu gậy, múa rồng, lực điền cày ruộng... Làm pháo trò đòi hỏi kĩ thuật tinh tế và óc thẩm mĩ cao, tạo ra những con rối diễn trò trong ánh sáng, âm thanh và màu sắc. Nghệ nhân đoạt giải được tặng danh hiệu "Vua pháo trò" và quà thưởng là mấy vuông nhiễu hoặc một cái chậu. TPT là trò chơi mang tính văn hoá, giàu sáng tạo, mô phỏng 7 sắc cầu vồng, hình thức cầu mưa, cầu tạnh của nhà nông.

THI NẤU CƠM

cuộc thi của Hội Đền từ ngày 2 đến 7 tháng giêng hằng năm ở làng Từ Trọng, huyện Hoằng Hoá, Thanh Hoá, nơi có đền thờ danh thần Lê Phụng Hiểu nhà Lý. Cuộc TNC và đồ xôi dành cho phụ nữ bắt đầu từ buổi sáng bên bờ sông Giang Đình. Thuyền thúng neo sẵn bên bờ, trên có đầy đủ vật liệu và dụng cụ cần thiết. Sau tiếng trống lệnh lần thứ nhất, các cô gái bước xuống thuyền. Trống lệnh lần thứ hai, cuộc thi bắt đầu, thuyền rời bờ ra giữa đầm, các thí sinh vừa nhen lửa, bắc nồi để nấu cơm và đồ xôi. Thuyền bồng bềnh giữa trời lộng gió. Chất đốt không dễ cháy, nhưng các cô gái vẫn phải bình tĩnh làm từng việc để cuối cùng có được niêu cơm dẻo, chõ xôi thơm đúng thời hạn.

TNC còn được tổ chức ở làng Hành Thiện, huyện Xuân Thuỷ, tỉnh Nam Định vào dịp tết Nguyên đán hằng năm, nhưng là cuộc thi dành cho nam giới. Thí sinh vào thi theo từng nhóm 2 người. Một người buộc 1 cần tre dài, dẻo dọc theo sống lưng vượt qua đầu, ngọn tre quay về phía trước. Niêu cơm treo ở đầu cần rung rinh theo bước chân người. Người kia lo củi lửa, đun nấu. Cái khó là niêu cơm đặt một chỗ, nên độ nóng của lửa khó đều. Các tốp thi phải đi vòng quanh sân đình cho đến lúc nén hương cháy hết, cơm được nấu chín và lần lượt xếp lên bàn để chấm điểm. Cơm đoạt giải phải dẻo, không cháy, không khê, không sống.

THI CHỌI GÀ

x. Chọi gà.