Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Tìm được 28 bản ghi

TƯỚNG ĐÁ BIỂN THẲM

điều kiện lắng đọng trầm tích đặc trưng cho vùng biển sâu, phân bố ở các hố đại dương ở quá độ sâu 4.000 - 5.000 m. Thành phần các trầm tích đặc trưng là bùn silic, sét đỏ vùng biển thẳm.

TƯỚNG ĐÁ BIỂN SÂU

hoàn cảnh lắng đọng trầm tích ở độ sâu từ 200 - 500 m đến 2.000 - 3.000 m. Những đặc điểm đặc trưng cho TĐBS là: 1) Không tồn tại những dấu hiệu của biển nông. 2) Di tích hoá thạch không có hoặc rất nghèo nàn. 3) Thành phần sét, sét vôi, vôi trội hơn các thành phần khác. 4) Cấu tạo khối phát triển, ở phần trên có vi phân lớp. 5) Không có phân nhịp thô. 6) Có thành phần bụi vũ trụ, vv.

TỰ DO BIỂN CẢ

một trong những cơ sở của chế độ pháp lí quốc tế về biển cả. TDBC cần phải được thực hiện theo những điều kiện được quy định trong Công ước Luật biển năm 1982 và những quy phạm khác của Luật quốc tế, đối với các nước có biển hay không có biển. TDBC theo điều 87 Công ước Luật biển 1982 gồm: a) Tự do hàng hải; b) Tự do bay; c) Tự do đặt dây cáp và ống dẫn dầu ngầm dưới biển; d) tự do xây dựng những đảo nhân tạo và những thiết bị khác được pháp luật quốc tế cho phép; đ) Tự do đánh bắt cá; e) Tự do nghiên cứu khoa học. Mỗi quốc gia thực hiện những tự do đó phải tính đến sự quan tâm của các quốc gia khác trong việc sử dụng những TDBC, cũng như các quyền được ghi nhận trong Công ước đối với hoạt động thăm dò và khai thác tài nguyên đáy biển và đại dương cũng như trong lòng đất dưới đáy biển và đại dương ngoài phạm vi quyền tài phán quốc gia.

TÀI NGUYÊN BIỂN

(cg. tài nguyên thiên nhiên biển), nguồn tài nguyên thiên nhiên đa dạng khổng lồ lấy ra từ biển, đại dương và hải đảo như sinh vật biển, khoáng sản biển, nước biển, năng lượng thuỷ triều... cung cấp các loại thực phẩm, khoáng sản, dầu lửa và nhiều loại nguyên liệu quý giá khác phục vụ cho việc đáp ứng các nhu cầu của con người bên cạnh chức năng là bộ máy điều hoà nhiệt của Trái Đất. Hiện nay, giá trị và tiềm năng của TNB vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu và khám phá.

LIỆU PHÁP BIỂN

phương pháp điều trị sử dụng các yếu tố đặc biệt của vùng biển (nước biển, bùn biển, cát biển, rong biển, khí hậu và ánh sáng mặt trời). Có tác dụng kích thích tăng trưởng, mau phục hồi sau khi ốm và chữa suy nhược cơ thể. Không dùng LPB trong các trường hợp: bệnh có sốt, bệnh đang tiến triển, lao phổi, tăng huyết áp, suy thận, thần kinh dễ bị kích động, vv.

LÀM CHỦ TRÊN BIỂN

(cg. khống chế trên biển), khả năng khống chế của hải quân một nước đối với hải quân đối phương ở chiến trường biển trong từng thời gian hoặc trong cả quá trình chiến tranh. Có LCTB về chiến lược, chiến dịch và chiến thuật.

HUỆ BIỂN

(Crinoidae), lớp động vật nguyên thuỷ nhất của ngành Da gai (Echinodermata), là nhóm động vật da gai duy nhất có vòm miệng và hậu môn cùng nằm trên thân. Xung quanh miệng có các tay với các gai nhánh dạng lông chim mang chân ống và các rãnh tiêm mao dùng để giữ mồi. Ấu trùng thường sống định cư, gắn vào giá thể nhờ cuống. HB biển sâu (Metaciimus) vẫn giữ cuống ở cá thể trưởng thành. HB lông chim (Antedon) sống ven bờ, bơi lội tự do. Có khoảng 75 loài có cuống, 540 loài không cuống.

Huệ biển A - Dạng khi đang sống: t - tua; đ - đài; tg - tua gai; rb - rễ bám; th - thân; B - Hai đốt của thân.

C - Đài và các tua của Encrinus (Trias trung). D - Đài và một phần của thân Apriocrinus (Jura thượng):

tđ - tấm để; tt - tấm toả tia; tn - tấm nguyên khai

 

HẠM ĐỘI BIỂN ĐEN

liên binh đoàn chiến lược của Hải quân Liên Xô phụ trách tác chiến ở các khu vực biển phía nam Liên Xô bao gồm Biển Đen, Địa Trung Hải, Trung Đông và khi cần có thể tham gia các chiến dịch hải quân ở Đại Tây Dương. Thành lập năm 1783 từ một phần các tàu của Hạm đội Azôp. Đã tham gia các cuộc chiến tranh Nga - Thổ, Nga - Pháp... thế kỉ 18 - 19. HĐBĐ có 70 nghìn quân trong biên chế, trang bị gần 400 tàu chiến các loại, trong đó có 45 tàu mặt nước, 28 tàu ngầm, hơn 200 tàu loại vừa và nhỏ, 151 máy bay và 85 trực thăng. Trong 45 tàu mặt nước, có tàu sân bay Kuzơnetxôp, 7 tàu tuần dương, 11 tàu khu trục được trang bị tên lửa mang đầu đạn hạt nhân. Trong 28 tàu ngầm có lớp tàu ngầm Juliet cũng được trang bị tên lửa hạt nhân. Căn cứ chính: Xêvaxtôpôn (Sevastopol'). Các thuỷ thủ của HĐBĐ đã tham gia tích cực vào phong trào cách mạng Nga: khởi nghĩa trên thiết giáp hạm Pôchômkin (6.1905); khởi nghĩa Xêvaxtôpôn, trên tuần dương hạm Ôchakôp và tháng 11.1917, đại hội của HĐBĐ đã quyết định đặt hạm đội dưới quyền chính quyền Xô Viết. HĐBĐ đã có nhiều thành tích trong Chiến tranh giữ nước của Liên Xô (1941 - 45) thời kì Chiến tranh thế giới II (1939 - 45) mà nổi bật là trong các chiến dịch Krưm Ôđexa, Iaxkơ - Kisinôp (Jask-Kishzhinjov), vv. Năm 1998, Nga và Ukraina đã kí kết hiệp định phân chia HĐBĐ.

GIÁ BIỂN

(Lingula), chi động vật không xương sống ở biển, ngành Tay cuộn (Brachiopoda). Thân có cuống dài trông giống như mầm giá đỗ (vì thế thành tên), được bọc trong hai mảnh vỏ. Sống vùi mình trong cát, cuống cắm thẳng xuống phía dưới. Thân có thể dịch chuyển theo chiều thẳng đứng, để lại trên mặt cát hàng loạt lỗ dẹp như lỗ khuy áo. Phân bố ở tuyến triều giữa, nơi đáy cát, bùn. Rất phổ biến ở vùng bãi triều (nhất là ở Quảng Ninh, Hải Phòng). Được dùng làm thực phẩm. Giá trị kinh tế không lớn.

EO BIỂN QUỐC TẾ

các đường biển tự nhiên nối các biển, các đại dương với nhau và được sử dụng cho giao thông hàng hải quốc tế. EBQT là đường biển ngắn nhất, không chỉ nối các lục địa và các nước với nhau, mà còn nối giữa các miền của một nước. Công ước luật biển 1982 quy định ở các eo biển được sử dụng giao thông hàng hải quốc tế, tàu thuyền và máy bay được tự do qua lại. Chế độ tự do quá cảnh này không động chạm tới các quy chế khác của các vùng nước trong các eo biển đó (lãnh hải, vùng đặc quyền về kinh tế...). Công ước luật biển 1982 cũng có quy định riêng về chế độ qua lại không gây hại đối với một số EBQT có đặc điểm: a) Tạo thành giữa một bên là đảo và một bên là lãnh thổ trên đất liền của một nước nếu như phía bên kia của đảo cũng là đường hàng hải quốc tế thuận tiện để ra biển; b) Nằm giữa một bên là biển cả và một bên là lãnh hải hay vùng đặc quyền về kinh tế của nước khác.

Có nhiều EBQT là đường dẫn tới biển kín [eo biển Bantich (Baltic), eo biển Bắc Hải, eo Bôspho (Bosphore)], có quy chế pháp lí riêng, được quy định bằng các điều ước quốc tế hay tập quán quốc tế.