Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
PHONG HOÁ

quá trình biến đổi, phá huỷ đá trên bề mặt vỏ Trái Đất do các tác nhân nhiệt độ, không khí, nước và sinh vật. Chúng gây ra các kiểu: PH cơ học hoặc vật lí, PH hoá học và PH sinh học. PH cơ học diễn ra chủ yếu do tác dụng của nhiệt độ: sự dao động nhiệt độ giữa ngày và đêm khiến các khoáng vật tạo đá có hệ số giãn nở khác nhau, bị áp lực lớn làm đá bị vỡ vụn thành các mảnh nhỏ. PH cơ học xảy ra chủ yếu ở các miền khí hậu khô, nhất là ở các miền sa mạc, ở đó sự dao động nhiệt độ giữa ngày và đêm rất lớn khiến đá bị vỡ vụn. Dưới tác động của không khí và nước, nhất là nước có hoà tan oxi và khí cacbonic, khiến cho đá bị oxi hoá, hiđrat hoá... bị biến đổi thành phần hoá học thành các khoáng vật mới. Rễ cây tiết ra các axit để hấp thụ các chất khoáng, xen vào các khe nứt của đá gây thêm áp lực làm đá vỡ ra. Tiếp theo các sản phẩm sinh vật biến thành mùn là thành phần quan trọng của lớp thổ nhưỡng. Cuối cùng, các sản phẩm PH bị trọng lực, gió và nước di chuyển đi. Các sản phẩm thô rơi xuống sườn dốc gọi là sườn tích (đêluvi), nếu bị nước cuốn xuống chân dốc rồi đọng lại gọi là lũ tích (proluvi), nếu bị dòng nước cuốn đi xa mới đọng lại thành bãi bồi gọi là bồi tích (aluvi). Các sản phẩm tàn dư của đá mẹ còn lại tại chỗ gọi là tàn tích (eluvi).

 



Phong hoá
Cảnh quan do phong hoá tạo thành ở bãi biển Nha Trang

Ngoài việc tạo ra đất, quá trình PH còn tạo ra nhiều loại khoáng sản như cao lanh, bauxit, cát cuội, sỏi có chứa các khoáng vật có ích vững bền, không bị phá huỷ trong quá trình PH gọi là sa khoáng (vàng, quặng thiếc, inmênit, ziricon, hồng ngọc, saphia, vv.).