Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CACBON

(hoá, lí, sinh; L. Carboneum), C. Nguyên tố phi kim thuộc nhóm IVA, chu kì 2 bảng tuần hoàn các nguyên tố; số thứ tự 6; nguyên tử khối 12,01. Có bốn đồng vị với số khối từ 11 đến 14. Hai đồng vị bền là 12C và 13C. Có ba dạng thù hình: hai dạng tinh thể tồn tại tự do trong thiên nhiên – kim cương (hệ lập phương) và than chì (hệ lục phương hoặc mặt thoi); tinh thể cacbin có trong các thiên thạch hoặc điều chế nhân tạo. Nhiều dạng "vô định hình" của cacbon như than gỗ, than muội, than cốc..., thực tế là những dạng vi tinh thể của than chì. Ngoài ra, một dạng thù hình của C mới được phát hiện là C60 – phân tử cacbon có cấu trúc như quả bóng tròn có các mặt lục giác (có thể có một số mặt ngũ giác) mà nguyên tử C ở vị trí các đỉnh với công thức C60 (có số nguyên tử C là 60); là cấu trúc nhỏ nhất của cấu trúc Fulơren (công thức Cn). Đặt tên như vậy vì trong nó các nguyên tử cacbon liên kết giống như mái vòm (bằng các ống thép liên kết dạng tổ ống không cần cột chống) của kĩ sư người Mĩ Fulơ (F. B. Fuller). C60 nói riêng và Fulơren nói chung có nhiều tính chất mới lạ, đang được nghiên cứu rất mạnh ở nhiều phòng thí nghiệm, triển vọng ứng dụng rất to lớn trong công nghệ thông tin, vật liệu mới, vật liệu nano (xt. Công nghệ nano). Ở điều kiện bình thường, C khá trơ; ở nhiệt độ cao, là chất khử mạnh. Các nguyên tử C có thể kết hợp với nhau thành mạch cacbon, tạo nên các hợp chất hữu cơ, là đối tượng nghiên cứu của hoá học hữu cơ. C tạo nên những liên kết cộng hoá trị ổn định với các nguyên tử C khác, liên kết với các nguyên tố khác như hiđro, oxi, lưu huỳnh. C cũng có thể tạo nên liên kết đôi, ba ngoài liên kết đơn nên C là khung cấu trúc đặc biệt linh hoạt (xt. Chu trình cacbon). Hàm lượng C trong vỏ Trái Đất 0,1%, chủ yếu dưới dạng quặng (than mỏ, dầu khí, đá vôi, vv.); trong khí quyển C chiếm 0,012% về khối lượng (dưới dạng CO2). C là nguyên tố quan trọng có trong mọi hợp chất hữu cơ và là cơ sở của vật chất sống, đi vào thực vật dưới dạng cacbon đioxit và được đồng hoá thành cacbon hiđrat, protein và chất béo, tạo khung cho các phân tử đó. Khảo cổ học dùng đồng vị phóng xạ 14C để xác định niên đại các vật cổ.

 


Cacbon

C60