Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
SỨ

vật liệu gốm mịn (tinh chế) tốt và đẹp nhất trong các loại vật liệu gốm; không thấm nước và khí (độ thấm nước dưới 0,5%), thường có màu trắng; ánh sáng có thể xuyên qua được một lớp mỏng (khả năng xuyên sáng hay thấu minh của sứ là một trong những tiêu chuẩn để xác minh sự khác nhau giữa sứ và sành trắng rất dễ lẫn lộn trên thị trường). Nguyên liệu để sản xuất S là đất sét trắng, cao lanh, thạch anhtrường thạch (fenpat) được trộn đều, nghiền kĩ và tạo hình với lượng nước thích hợp. S được trang trí dưới men bằng chất màu cao lửa rồi mới tráng men và đem nung, hay tráng men và nung rồi trang trí trên men bằng màu nhẹ lửa. Nếu S nung ở nhiệt độ 1.230 - 1.320 oC gọi là S mềm, nung ở nhiệt độ cao hơn 1.320 oC gọi là S cứng. S mềm trắng, trong, đẹp là S dân dụng và S mĩ nghệ. S cứng có độ bền cơ, bền hoá học, bền nhiệt cao dùng làm vật liệu cách điện cao thế, chế tạo các dụng cụ hoá học bền, chống ăn mòn. S vệ sinh thuộc hệ bán S, tính chất và điều kiện sản xuất tương tự như S mềm nhưng nguyên liệu chất lượng kém nên tráng men đục hay men màu. S Hải Dương được sản xuất từ 1960; hiện nay, có chất lượng tốt. S Yên Bái là loại S cách điện cao thế. S Thìn Thanh, Thanh Thanh là S vệ sinh. S Trung Quốc khởi nguồn từ đời Thương, phát triển trên cơ sở kĩ thuật gốm. Ở Hà Nam, Hà Bắc, Sơn Tây, Hồ Nam, Hồ Bắc, Giang Tây, Giang Tô... đều tìm thấy di tích S ở thời kì sơ khai -  xương đất là cao lanh nung trên 1.200 oC, hình dạng mô phỏng đồ đồng, phủ men xanh lục; đồ S men xanh tìm thấy ở thời Đông Ngô.

Ở Châu Âu, Pháp là nước đầu tiên tìm ra S màu, phối liệu chỉ nung lửa vừa (100 oC) đã xuyên sáng, mãi đến những năm 1800 - 44 mới làm được S cứng từ cao lanh. Đức thí nghiệm thành công S cứng tại Xăcden (Sachsen) năm 1708. Maisen (Meissen) là địa điểm cuối cùng từ Xăcden dời đến và hoạt động cho đến ngày nay nổi tiếng Châu Âu, một phần có bắt chước S Trung Quốc (như đĩa củ hành). Ai Cập làm được S từ vương triều Fatimit (Fãtimid) vào thế kỉ 10 - 11.

Ở Châu Á, ngoài Trung Quốc, Việt Nam, có các nước Triều Tiên, Thái Lan cũng làm được S khá nổi tiếng. Trong những năm 1592 - 95 và 1596 - 1614, những cuộc chiến tranh về gốm giữa Nhật Bản với Triều Tiên bùng nổ nhằm bắt các thầy làm gốm Triều Tiên tìm đất cao lanh về làm S cho Nhật. Những năm 1661 - 72, Nhật đã xuất sang Châu Âu, Đông Nam Á, cạnh tranh mạnh mẽ với S Trung Quốc (vốn chiếm độc quyền trên thị trường Tây Âu) và Việt Nam, Thái Lan (vốn có thế mạnh trên thị trường Đông Nam Á).