Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
THƯỜNG VÀ BIẾN

(cg. biến và thường), hai quan niệm được đề cập song hành trong triết học Trung Quốc. Các nhà triết học Trung Quốc thừa nhận biến dịch là một sự thực hiển nhiên, căn bản chung, biến dịch mà lại không lộn xộn, lung tung. Biến dịch có những quy luật bất di bất dịch, được gọi là thường. Thường có hàm nghĩa "cái không biến dịch trong biến dịch" và tự thân biến dịch cũng là một cái thường. Lão Tử là người đầu tiên phát biểu về vai trò quan trọng của thường sau khi đã nhấn mạnh về biến dịch: "Biết thường là sáng suốt; không biết thường, cứ làm bừa làm ẩu tất sẽ rước lấy tai vạ" (Thượng thiên). Dịch truyện lại càng nói rõ hơn: "Động tĩnh hữu thường..." (Hệ từ thượng truyện), ý muốn nói: mọi sự vật đều biến động không ngừng, nhưng trong biến có thường; chính nhờ thường nên có thể biến động đến cùng cực mà không rối loạn. Trong Dịch truyện, thường cũng được gọi là hằng. Biết vũ trụ là một quá trình biến dịch không ngừng nghỉ, nhưng cần nhận thức được cái lí hằng (thường) hay là lẽ hằng của vũ trụ thì chân tình thực trạng của trời đất muôn vật mới hiện ra rõ rệt trước mắt (Thoán từ hạ truyện).