Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CHỦ NGHĨA DUY NĂNG

quan niệm triết học ra đời vào cuối thế kỉ 19 ở một bộ phận các nhà khoa học tự nhiên, trong cuộc khủng hoảng của vật lí học thời kì đó. Đối với các nhà khoa học theo CNDN, tồn tại là năng lượng, mọi hiện tượng của tự nhiên chỉ là những biến thể khác nhau của năng lượng mà thôi, năng lượng không phải là vật chất. Với những bước tiến mới của khoa học tự nhiên đầu thế kỉ 20, đặc biệt là những thành tựu của nguyên tử học, CNDN đã bị đẩy lùi. Nhưng vì nguồn gốc nhận thức luận của CNDN nằm trong các thành tựu của phương pháp năng lượng luận của khoa học tự nhiên và đồng thời trong những khó khăn của lí thuyết hiện đại về cấu tạo của vật chất nên mỗi khi khoa học đi sâu hơn vào kết cấu của vật chất thì CNDN lại có những biểu hiện hồi sinh. Nếu trong thế kỉ 19, quan niệm duy năng luận biểu hiện ở câu nói "Vật chất biến mất, chỉ còn lại có năng lượng" đã được Lênin nêu lên và phê phán trong cuốn "Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán", thì trong thế kỉ 20, câu nói điển hình của những người theo CNDN là: "Năng lượng là vật mang tất cả, đằng sau năng lượng không còn gì hết...; từ nay, năng lượng giữ vai trò của vật tự nó" [Basơla (G. Bachelard)]. Cuộc đấu tranh với CNDN để khẳng định tính vật chất của thế giới vẫn đang có ý nghĩa thiết thực trong phát triển tư duy khoa học.