Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CHỦ NGHĨA DUY LÍ

khuynh hướng nhận thức luận cho rằng nguồn gốc tri thức duy nhất là lí tính (trái với chủ nghĩa kinh nghiệm, cho nguồn gốc tri thức duy nhất là kinh nghiệm cảm tính). Những người theo CNDL tuyệt đối hoá tư duy lôgic, lí luận dựa trên cơ sở tính phổ biến và tính tất yếu, không thấy được sự chuyển hoá biện chứng từ tri thức cảm tính sang tri thức lí tính. Trong lịch sử triết học, CNDL có thể mang tính chất duy tâm. CNDL có những biểu hiện khác nhau. Chẳng hạn, trong tâm lí học, CNDL đặt chức năng tâm lí của trí tuệ lên hàng đầu, quy ý chí thành lí trí [Xpinôza (B. Spinoza)]. Nhưng trong mọi trường hợp, CNDL đều tuyệt đối hoá sức mạnh của lí trí, sự rõ rệt của xét đoán có lí trí. Cuộc tranh luận giữa CNDL và chủ nghĩa kinh nghiệm có ý nghĩa to lớn trong lịch sử nhận thức luận. Mỗi bên đều tuyệt đối hoá một vế của quá trình nhận thức; một bên tách lí trí khỏi kinh nghiệm, một bên coi nhẹ tác dụng của lí trí. Kantơ (I. Kant) cố khắc phục sự đối lập giữa hai bên, nhưng cuối cùng vẫn đứng về phía CNDL. Chủ nghĩa duy vật biện chứng giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lí tính, xem đó là hai nhân tố hữu cơ của quá trình nhận thức.