Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CHỦ NGHĨA HIỆN SINH

trào lưu triết học thịnh hành ở Châu Âu sau hai cuộc chiến tranh thế giới, nhất là sau Chiến tranh thế giới II, có ảnh hưởng lớn đến giới trí thức và thanh niên Châu Âu. CNHS là một học thuyết mà đối tượng là sự tồn tại của con người xét trong hiện thực cụ thể của nó, và trong điều kiện cá nhân con người dấn thân vào xã hội. Quan điểm của CNHS hoàn toàn đối lập không những với triết học duy lí của Đêcac (R. Descartes) mà cả với mọi hệ thống duy lí chủ nghĩa. Nếu trong các hệ thống đó, con người được coi như một "tồn tại" ngay từ lúc đầu tiên đã có lí trí, thì CNHS cho rằng đầu tiên con người chỉ là hư vô, và chỉ việc con người tồn tại thôi đã là "phi lí" rồi. Vì vậy, chính con người phải đem lại cho đời mình một ý nghĩa. Luận đề này được thể hiện trong câu nói nổi tiếng của Xactơrơ (J. P. Sartre): "Hiện sinh có trước bản chất". Để làm ra bản chất của mình, mỗi người hoàn toàn có sự lựa chọn tự do theo cái "dự phóng" của mình. Để đi vào chỗ tồn tại, con người luôn luôn có một sự lo âu siêu hình. Nhờ có sự lo âu đó mà con người cảm thấy cái hư vô làm nơi xuất phát của họ và tính bấp bênh của sự lựa chọn tự do.

CNHS ra đời có liên quan chặt chẽ với hiện tượng luận của Huxen (E. Husserl) - nảy sinh trong những điều kiện lịch sử và xã hội Châu Âu đương thời. Đó là một học thuyết duy tâm chủ quan, tuyệt đối hoá quyền năng của cá nhân con người bị cắt đứt với lịch sử, với các quan hệ xã hội của cá nhân đó. Học thuyết đó cũng nói lên ảo tưởng thay đổi số phận của tầng lớp trí thức trước thực tế của xã hội tư bản. CNHS xuất hiện đầu tiên ở Đức vào cuối những năm 20 - những năm 30 thế kỉ 20 với Haiđêgơ (M. Heidegger), rồi Iaxpơ (K. Jaspers), sau đó được Xactơrơ, Camuy (A. Camus), Macxen (G. Marcel), Meclô Pôngty (M. Merleau Ponty)... đưa vào Pháp.