Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN

các hình thức tồn tại phổ biến của vật chất: không gian là hình thức tồn tại của các khách thể và các quá trình vật chất được đặc trưng bằng cấu trúc và quảng tính của các hệ thống vật chất; còn thời gian là hình thức thay thế kế tiếp nhau của các hiện tượng và các trạng thái của vật chất được đặc trưng bằng độ dài tồn tại của chúng. TGVKG đều có tính chất khách quan, không tách rời vật chất, gắn chặt với vận động và với nhau, vô tận về số lượng và chất lượng. Đặc tính phổ biến của thời gian là độ dài, tính chất không lặp đi lặp lại, tính chất không quay ngược trở lại. Đặc tính phổ biến của không gian là quảng tính, sự thống nhất của tính liên tục và tính đứt đoạn. Không gian có ba chiều, còn thời gian thì chỉ có một chiều. Trong lịch sử triết học đã diễn ra liên tục cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật về TGVKG. Chủ nghĩa duy tâm phủ nhận tính khách quan của TGVKG, coi chúng lệ thuộc vào nội dung của ý thức cá nhân [Beckơli (G. Berkeley), Hium (D. Hume), Makhơ (E. Mach)], xem chúng là những hình thức tiên thiên của trực quan cảm tính [Kantơ (E. Kant)] hay là phạm trù của tinh thần tuyệt đối [Hêghen (F. Hegel)]. Chủ nghĩa duy vật thì nhấn mạnh vào tính khách quan của TGVKG. Trong một thời gian dài, trong triết học và khoa học đã thống trị một quan niệm siêu hình cho rằng TGVKG độc lập với nhau và với quá trình vật chất. Sự phát triển của khoa học tự nhiên đã bác bỏ quan niệm siêu hình vô căn cứ đó. Kết luận chủ yếu của thuyết tương đối Anhxtanh (A. Einstein) chính là xác định rằng TGVKG không tự nó tồn tại, tách rời vật chất, mà nằm trong mối liên hệ qua lại phổ biến, trong đó chúng mất đi tính độc lập và xuất hiện như là những mặt tương đối của thời gian - không gian thống nhất và không thể phân chia. Đồng thời, khoa học còn chứng minh rằng thời gian và quảng tính của các vật thể phụ thuộc vào tốc độ vận động của các vật thể ấy, và kết cấu cũng như những đặc tính hình học của continum 4 chiều (3 chiều không gian và 1 chiều thời gian) - một hệ thống 4 biến số cần thiết để xác định một hiện tượng và các khối lượng vật chất và trường hấp dẫn do chúng tạo ra. Với chủ nghĩa duy vật biện chứng, nhận thức của con người đang ngày càng có một quan niệm sâu sắc hơn và đúng đắn hơn về tính chất hiện thực khách quan của TGVKG.