Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
NGHỊCH LÍ LÔGIC

tình trạng mâu thuẫn nan giải của tư duy đang nhận thức chân lí khách quan. Chẳng hạn, ta xem xét giá trị chân lí của mệnh đề sau đây: “Tôi nói dối”. Thử hỏi mệnh đề đó chân thực hay giả tạo? Nếu nó là chân thực, thì chứng tỏ người nói đang nói dối thật sự, do đó, nội dung là giả tạo. Ngược lại, nếu nó là giả tạo thì người nói đang nói đúng sự thật rằng đang nói dối. Như vậy là ta không thể xác định dứt khoát mệnh đề trên là đúng hoặc là sai theo luật bài trung. Người ta rơi vào NLL, nghĩa là mâu thuẫn nan giải. Phân giải NLL là quá trình lâu dài của tư duy đang nhận thức để đạt tới chân lí khách quan. Có nhiều mức độ và phương án phân giải NLL từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp. Chẳng hạn, có thể phân giải nghịch lí “người nói dối” ở mức độ đơn giản và dễ hiểu. Trước hết phải cụ thể hoá ngữ nghĩa. Phải biết người ta đang nói về cái gì thì mới rõ đúng hoặc sai. Giả sử có người nói “ông Mac là nhà triết học duy tâm - Tôi nói dối đấy!” thì đúng là nói dối, vì Mac là nhà triết học duy vật. Ngược lại, nếu có người nói “ông Mac là nhà triết học duy vật. Tôi nói dối đấy!” thì như thế hiểu là câu nói bông đùa, vì người đang nói nói đúng sự thật. NLL có giá trị hai mặt, vừa có giá trị phủ định, lại vừa có giá trị khẳng định đối với tư duy đang nhận thức chân lí khách quan. Một mặt, sự tồn tại NLL chứng tỏ tư duy có chỗ tiến thoái lưỡng nan. Mặt khác, NLL thúc giục con người luôn suy nghĩ để đi tới chân lí khách quan được thực tiễn chứng minh. Xt. Mâu thuẫn lôgic.