Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
NGHỊCH LÍ

 (triết), mâu thuẫn thường xuất hiện trong lí thuyết tập hợp khoa học và trong lôgic hình thức, song vẫn có lập luận hợp với lôgic và đúng đắn. NL xuất hiện khi có hai phán đoán loại trừ (mâu thuẫn) lẫn nhau, nhưng đều được chứng minh như nhau. NL có thể xuất hiện trong lí thuyết khoa học, cũng như trong lập luận thông thường. Sự tồn tại của NL có nghĩa là có một tiền đề vô căn cứ đã được sử dụng trong một phán đoán hay một lí thuyết nói chung, tính chất vô căn cứ đó thường khó phát hiện, giải thích và nhất là khó loại trừ. Vì mâu thuẫn lôgic hình thức phá hoại sự lập luận với tư cách là một phương tiện phát hiện và chứng minh chân lí (trong một lí thuyết chứa đựng NL thì mọi mệnh đề đúng đắn, cũng như sai lầm đều được chứng minh) cho nên nảy ra nhiệm vụ phát hiện nguồn gốc NL và tìm ra phương pháp loại bỏ chúng. Song, đây là một vấn đề phức tạp, khó khăn có liên quan đến nhiều bộ môn, đang trong giai đoạn tìm tòi, nghiên cứu. Vấn đề NL có ảnh hưởng sâu sắc tới sự phát triển của lôgic học, dẫn tới hai sự tiến triển quan trọng, đó là việc thiết lập lí luận về loại hình (lôgic cao cấp) và việc công thức hoá lí thuyết tập hợp.