Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
"NHÂN HỌC"

(“Renxue”), tác phẩm của Đàm Tự Đồng (Tan Sitong) hoàn thành 1896, thể hiện quan điểm chính trị và triết học của ông, một người thuộc phái cải lương nửa sau thế kỉ 19 ở Trung Quốc. Tư tưởng trong sách là một loại tư tưởng pha tạp kinh tế, chính trị, xã hội phương Tây với tư tưởng Nho, Lão, Phật của phương Đông. Đàm Tự Đồng dựa vào khoa học tự nhiên hiện đại đương thời mới bắt đầu được đưa vào Trung Quốc, cho vũ trụ là tràn đầy ete do các “nguyên chất” (nguyên tố hoá học) tạo thành. Theo ông, nguồn gốc của các “nguyên chất” là ete. Ông rút “nhân” ra từ ete, “thiên địa vạn vật từ đó mà sinh ra, từ đó mà thông”. Như vậy, ông muốn nói ete có tính vật chất là thể của nhân. Nhưng mặt khác, ông lại phủ định tính vật chất của nhân, khi cho rằng: “nhân là nguồn gốc của trời đất, vạn vật, cho nên duy tâm, cho nên duy thức”. Ông nêu lên công thức: “nhân - thông - bình đẳng” là chuẩn tắc của tự nhiên và xã hội. Chủ trương “trong ngoài thông”, “trên dưới thông”, “nam nữ, nội ngoại thông”, “người và ta thông”, đòi hỏi vua tôi, cha con, vợ chồng phải là bè bạn... và dùng nó để chống lại sự ràng buộc của chuyên chế phong kiến và truyền thống lễ giáo. Về phương diện xã hội, ông đề xướng tư tưởng biến hoá “mới rồi lại mới”, chủ trương vua phải do dân cử, và vua phải làm việc cho dân. Tư tưởng này có tác dụng chống chế độ quân chủ chuyên chế, tạo tiền đề cho việc xây dựng chế độ quân chủ lập hiến. Tác phẩm “NH” có tiếng vang trong học thuật Trung Quốc đương thời.