Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
LÔCKƠ J.

(John Locke; 1632 - 1704), nhà triết học duy vật Anh, người kế tục chủ nghĩa kinh nghiệm do Bêcơn F. (F. Bacon; cg. Bâycơn) đề xướng. Đấu tranh chống nguyên lí cuả Đêcac R. (R. Decartes) về ý niệm bẩm sinh, Lôckơ cho rằng trí tuệ cuả con người lúc đầu, khi mới sinh ra giống như một "tờ" giấy trắng, không có ý niệm bẩm sinh. Mọi tri thức đều bắt nguồn từ kinh nghiệm, từ cảm giác. Thế giới xung quanh khi tác động lên giác quan con người làm nảy sinh các cảm giác. Nhưng Lôckơ không kiên trì luận điểm cơ bản này của nhận thức luận duy vật. Lôckơ phân biệt "chất có trước" (như vận động, quảng tính, hình dáng...) với "chất có sau" (như màu sắc, âm thanh, mùi vị...). Chỉ những cảm giác do "chất có trước" gây nên mới có tính khách quan. "Chất có sau" tuy hình thành từ "chất có trước" nhưng lại là sản phẩm cuả tâm lí chủ quan. Các nhà duy vật Pháp thế kỉ 18 như Điđơrô Đ. (D. Diderot), Henvêtiuyt C.A (C. A. Helvetius) tiếp tục khuynh hướng duy vật - chủ đạo trong duy giác luận cuả Lôckơ. Nhà duy tâm chủ quan Anh Beckơli G. (G. Berkeley) lại khai thác và tuyệt đối hoá yếu tố duy tâm trong triết học cuả Lôckơ.

Tính chất thoả hiệp, không triệt để cuả Lôckơ cũng thể hiện cả trong quan niệm cuả Lôckơ về nhà nước, trong lập trường chính trị và trong thái độ cuả Lôckơ đối với tôn giáo.

Về mặt giáo dục, Lôckơ coi trọng tác dụng cuả giáo dục, đặc biệt là trí tuệ và thể lực. Lôckơ phản đối giáo dục bằng roi vọt, nhưng yêu cầu nghiêm khắc tuân theo kỉ luật, chịu đựng gian khổ. Lôckơ coi trọng phương pháp gương mẫu, liên hệ với thực tiễn.Hạn chế cuả Lôckơ là miệt thị quần chúng lao động.

Tư tưởng cuả Lôckơ có ảnh hưởng lớn tới các nhà duy vật Pháp thế kỉ 18 và chủ nghĩa xã hội không tưởng đầu thế kỉ 20. Tác phẩm chủ yếu: "Thử nghiệm về trí tuệ cuả con người" (1690).