Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
GHECXEN A. I.

(Aleksandr Ivanovich Gercen; 1812 - 70), nhà cách mạng, nhà văn, nhà triết học duy vật Nga, người sáng lập chủ nghĩa dân tuý. Năm 1834, bị chính quyền Sa hoàng bắt và đưa đi đày 6 năm. Từ 1847, sống lưu vong; từ 1852, sống chủ yếu ở Anh. Chết tại Pari. Ghecxen có nguyện vọng chính là từ những thành tựu cao nhất của tư tưởng triết học - xã hội, xây dựng một lí thuyết khoa học mới, "hiện thực chủ nghĩa" nhằm biện giải cho cuộc cách mạng xã hội trong tương lai. Vào đầu những năm 40 thế kỉ 19, Ghecxen phân tích có phê phán và cải biến những tư tưởng của chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp, của triết học cổ điển Đức thế kỉ 19 thành một thế giới quan vô thần và duy vật độc đáo nhằm giải thích phép biện chứng của Hêghen G. V. F. (G. W. F. Hegel) theo quan điểm duy vật. Về sau, Ghecxen gọi phép biện chứng đó là "đại số học của cách mạng", cho rằng "phép biện chứng có khả năng giải phóng con người một cách phi thường và phá huỷ tận gốc... thế giới của những truyền thuyết lỗi thời". Song ông mới chỉ "tiến sát đến chủ nghĩa duy vật biện chứng và dừng lại trước chủ nghĩa duy vật lịch sử" (V. I. Lênin). Chủ đề chính trong tư tưởng triết học của Ghecxen là chứng minh sự thống nhất của tồn tại và tư duy, của thực tiễn và lí luận, của xã hội và cá nhân. Ghecxen cố gắng tìm kiếm và đề ra một phương pháp nhận thức phù hợp với hiện thực. Sau thất bại của các cuộc cách mạng 1848 - 49 ở Tây Âu, Ghecxen đưa ra lí luận về chủ nghĩa xã hội nông dân Nga. Những tác phẩm triết học chủ yếu của Ghecxen: "Thái độ hời hợt trong khoa học" (1842 - 43), "Những bức thư về việc nghiên cứu giới tự nhiên" (1844 - 45), "Thư gửi địch thủ" (1864). Hồi kí tự thuật "Quá khứ và suy tư" (1852 - 68) là biên niên sử giàu tính nghệ thuật về đời sống và cuộc đấu tranh cách mạng ở Nga và Tây Âu.