Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
GALILÊ G.

(Galileo Galilei; Ph. Galilée; 1564 - 1642), nhà toán học, vật lí học và thiên văn học Italia, sinh ở Pida (Pisa). Năm 1589, là giáo sư toán Trường Đại học Pida. Năm 1592, được Thượng nghị viện La Mã chọn để dạy toán ở Pađôva (Padova). Galilê có nhiều thành tựu nghiên cứu khoa học. Là người đầu tiên áp dụng có hệ thống thực nghiệm khoa học dưới hình thức mô hình hoá toán học, đặc biệt là mô hình hoá hình học các hiện tượng tự nhiên. Theo Galilê, cơ sở của nhận thức là thực nghiệm, kinh nghiệm cảm tính và thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất của chân lí. Galilê bác bỏ những luận điểm sai lầm trong học thuyết của Arixtôt (Aristote) và đặt cơ sở cho cơ học hiện đại. Galilê đã phát hiện tính đẳng thời của dao động con lắc, đã xác lập các định luật về quán tính, rơi tự do, nguyên lí tương đối, theo đó thì chuyển động đều và thẳng của hệ thống các vật thể không ảnh hưởng đến quá trình diễn ra trong hệ thống đó. Năm 1609, Galilê chế tạo ở Vênêxia (Venezia; cg. Vơnidơ) chiếc kính thiên văn đầu tiên có độ phóng đại tới 32 lần, nhờ đó ông phát hiện được bề mặt gồ ghề của Mặt Trăng bao gồm núi và thung lũng, phát hiện 4 vệ tinh của Mộc Tinh (Jupiter) và các chuyển động của chúng, ghi nhận chu kì của Kim Tinh (Venus), vết đen trên Mặt Trời. Những quan sát của ông về vũ trụ qua kính thiên văn đã đưa ông đi tới nhất trí với lí thuyết lấy Mặt Trời làm trung tâm của Kôpecnich N. (N. Kopernik). Những quan sát đó còn có ý nghĩa rất quan trọng trong cuộc đấu tranh chống những tín điều tôn giáo, cũng như chống lại học thuyết siêu hình của Arixtôt về một vũ trụ hữu hạn và khép kín đang còn thống trị thời đó. Bị cấm giảng dạy những tư tưởng tiến bộ đó, Galilê đã tập hợp những bằng chứng nói lên tính chất hợp lí của hệ thống Kôpecnich trong cuốn sách "Thông điệp của Trời". Ông bị toà án giáo hội xét xử là tà giáo, buộc phải từ bỏ quan điểm và bị cầm tù, khi đó Galilê đã 70 tuổi. Song, khi ra tù, Galilê vẫn tuyên bố: "Dù sao, Trái Đất vẫn quay", một câu nói đã trở thành nổi tiếng. Mãi đến 1992, giáo hoàng Jăng Pôn II (Jean Paul II) mới chính thức nhận sai lầm của giáo hội về việc này. Galilê mất trong tình trạng bị mù, ở nơi tù đày. Thế giới quan của Galilê là thế giới quan tiến bộ ở thời đại bấy giờ, tuy ông vẫn không thoát ra khỏi những thành kiến tôn giáo. Các tác phẩm chính của Galilê: "Đối thoại về hai hệ thống chủ yếu của thế giới - hệ thống Ptôlêmê và hệ thống Kôpecnich" (1632), "Các luận văn và chứng minh toán học về các khoa học mới đề cập đến cơ học và những chuyển động giới nội" (1638).


 



Galilê G.