Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
HÌNH THỨC VÀ NỘI DUNG

1. Trong triết học, HTVND là cặp phạm trù phản ánh mối quan hệ qua lại giữa hai mặt của hiện thực tự nhiên và xã hội. Nội dung là toàn bộ những yếu tố và sự tương tác giữa những yếu tố ấy với nhau và với các sự vật, hiện tượng khác, cấu thành sự vật hay hiện tượng. Hình thức là phương thức tồn tại và biểu hiện của nội dung đó, của những biến thể khác nhau của nó, là tổ chức bên trong của nó. Trong mối quan hệ qua lại giữa HTVND thì nội dung là mặt chủ đạo, năng động, quyết định của khách thể, còn hình thức là mặt tương đối ổn định của khách thể, thay đổi tuỳ theo sự thay đổi của nội dung, của các điều kiện tồn tại cụ thể của nội dung. Nhưng hình thức cũng tác động ngược lại nội dung. Khi hình thức thích ứng với nội dung thì đẩy nhanh sự phát triển của nội dung, còn nếu hình thức không thích ứng với nội dung thì nó kìm hãm sự phát triển của nội dung. Sự hình thành, sự phát triển, sự khắc phục các mâu thuẫn giữa HTVND, cuộc đấu tranh giữa HTVND là bộ phận quan trọng của lí luận phát triển biện chứng. Mâu thuẫn giữa HTVND trong phương thức sản xuất, trong kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng, trong kinh tế và chính trị là một trong những động lực phát triển quan trọng nhất của xã hội.

2. Trong nghệ thuật, HTVND là hai mặt quy định lẫn nhau của nghệ thuật nói chung, hay của một tác phẩm nghệ thuật nói riêng. Trong hai mặt này, nội dung giữ vai trò chủ chốt. Những yếu tố cơ bản của hình thức nghệ thuật của các tác phẩm nghệ thuật là cốt truyện, bố cục, ngôn ngữ nghệ thuật, các phương tiện vật chất để mô tả và thể hiện.

Theo quan điểm macxit thì sự thống nhất không gì phá vỡ nổi giữa HTVND là một trong những tiêu chuẩn quan trọng của nghệ thuật. Trái lại, chủ nghĩa hình thức tách hình thức khỏi nội dung, còn chủ nghĩa tự nhiên thì lại đồng nhất hình thức với nội dung.