Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
XÃ HỘI HỌC VĂN NGHỆ

tên chung gọi xã hội học văn học và xã hội học nghệ thuật; là bộ môn xã hội học nghiên cứu bản chất và chức năng xã hội của hoạt động sản xuất, sáng tác, truyền bá, cảm thụ toàn bộ văn học nghệ thuật (bao gồm thơ ca, văn xuôi, tiểu thuyết, hí kịch, điện ảnh, âm nhạc, vũ đạo, hội hoạ, điêu khắc, mĩ thuật công nghiệp, vv.). Nội dung nghiên cứu bao gồm: 1) Các nhân tố văn hoá xã hội của sự phát sinh, phát triển, tích luỹ, đột biến của văn nghệ; 2) Sáng tác văn nghệ trong các mối quan hệ với đời sống quần chúng, tinh thần thời đại, văn hoá dân tộc, ý thức giai cấp,vv. 3) Ảnh hưởng tác dụng xã hội của văn nghệ đối với đời sống xã hội và hành vi của con người; 4) Các loại cơ chế xã hội của việc sản xuất, lưu giữ, truyền bá, giao lưu văn nghệ và ảnh hưởng của các loại công chúng (độc giả, khán giả) đối với sáng tác văn nghệ; 5) Các vấn đề đặc điểm nghề nghiệp và đạo đức nghề nghiệp của tập thể văn nghệ; 6) Vấn đề chính sách văn nghệ, phê bình về mặt xã hội đối với văn nghệ, vv.

 Trong quá trình phát triển XHHVN, đã có những hướng nhìn khác nhau về bản chất tác dụng xã hội của văn nghệ, chủ yếu là: 1) Quan điểm tiến hoá luận, cho văn nghệ là một quá trình tự nhiên, không ngừng tiến hoá, thường chú trọng các nhân tố dân tộc, di truyền; 2) Quan điểm chức năng, cho văn nghệ là một công cụ giá trị nhằm bảo vệ chế độ xã hội và kỉ cương xã hội; 3) Quan điểm tâm lí học, giải thích nguồn gốc của văn nghệ bằng "ý thức tiềm ẩn", "tình tự nguyên thuỷ", giải thích sáng tác của văn nghệ sĩ bằng "phân liệt tinh thần", "chấn thương tâm lí", vv.; 4) Quan điểm biểu hiện chủ nghĩa, hiện sinh chủ nghĩa. Trước, sau Chiến tranh thế giới I, các nghệ sĩ biểu hiện chủ nghĩa chán ghét chiến tranh, lấy văn nghệ để biểu hiện tình yêu nhân loại. Trước, sau Chiến tranh thế giới II, chủ nghĩa hiện sinh cho sáng tác văn nghệ là biểu hiện của ý thức "tự ngã" (cái tôi); Xactơrơ (J. P. Sartre) cho động cơ của sáng tác văn nghệ là để tìm thấy mình trong tác phẩm.

Từ thế kỉ 19, XHHVN macxit cũng hình thành và phát triển; những đại biểu: Lafacgơ (P. Lafargue), Mêrinh (F. Mehring), Plêkhanôp (G. V. Plekhanov).