Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
XÃ HỘI HỌC TƯ SẢN

xã hội học phát triển ở các nước tư bản, được xây dựng theo lập trường tư tưởng tư sản: coi hệ thống xã hội tư bản chủ nghĩa là đương nhiên, nhất thành bất biến, không thể thay đổi. Mục đích của nó là biện minh, bảo vệ chủ nghĩa tư bản.

XHHTS ra đời với tư cách là một khoa học phi triết học, theo tư tưởng chủ nghĩa thực chứng và phát triển thành xu hướng xã hội học kinh nghiệm trong thế kỉ 20. XHHTS đã trải qua nhiều trường phái khác nhau: từ những thuyết coi trọng môi trường địa lí, đến những thuyết có tính sinh học (thuyết dân số, chủng tộc, xã hội hữu cơ, Đacuyn xã hội), đến những thuyết tâm lí học tế nhị và phức tạp hơn. Những thuyết tự nhiên chủ nghĩa quá thô thiển để có thể giải thích được những quá trình xã hội phức tạp. Những thuyết tâm lí học có tính đến tâm lí xã hội, dư luận xã hội, nhưng lại để chìm trong bóng tối những quan hệ vật chất của xã hội. Gần đây xuất hiện xu hướng nghiên cứu cấu trúc - chức năng. Dễ thấy rằng những thuyết nói trên đều phiến diện, đơn tuyến. Đó là vì: toàn bộ XHHTS phát triển một cách tự phát, không có một cơ sở lí luận (triết học) thống nhất. Đến xu hướng xã hội học kinh nghiệm, xã hội học biến thành một môn học thực hành chỉ có lợi cho giai cấp thống trị, thì tính yếu kém về lí luận lại càng rõ. Nét đặc trưng của XHHTS là không có quan điểm lịch sử, thiếu tính phê phán, là chủ nghĩa bảo thủ.

Tuy vậy, những công trình nghiên cứu của XHHTS đã góp phần vào việc hệ thống hoá các khái niệm xã hội học, làm phong phú thêm các phương pháp và kĩ thuật nghiên cứu; về nội dung đã cung cấp những thông tin có giá trị về những mặt khác nhau (kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội) trong đời sống của xã hội tư sản. Một số nhà xã hội học có tư tưởng tự do, cấp tiến cũng thẳng thắn công kích các khuyết tật của xã hội tư bản (sự tha hoá con người, xã hội quan liêu hoá, các tệ nạn xã hội, vv.)

Bản thân xã hội học, muốn hay không muốn cũng là một hình thái của tự ý thức xã hội, nên không thể không mang tính giai cấp. Đối với XHHTS, thái độ của xã hội học macxit là: biết tiếp thu và cải biến những thành tựu mà XHHTS đã đạt, biết vứt bỏ những quan điểm phản động trong đó và đấu tranh cho đường lối của mình.