Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
XÃ HỘI HỌC KINH NGHIỆM

thoạt đầu là một khuynh hướng trong xã hội học tư sản, chỉ coi trọng việc nghiên cứu những sự kiện kinh nghiệm, đối lập với việc suy luận trừu tượng; sau trở thành xu hướng thống trị trong xã hội học thế kỉ 20, rõ nhất là ở Hoa Kì. Sau Chiến tranh thế giới I, xã hội tư bản Hoa Kì phát triển với tốc độ lớn; việc công nghiệp hoá, đô thị hoá làm nảy sinh nhiều quá trình xã hội mới (nạn lang thang, tệ côn đồ, phong trào đình công, tình trạng khu phố nghèo...). Tư duy thực dụng của nhà doanh nghiệp yêu cầu xã hội học đưa ra những khuyến nghị thích hợp nhằm ổn định và cải thiện các quan hệ xã hội. XHHKN ra đời, tự khẳng định là hoàn toàn độc lập với triết học, vứt bỏ tính học thuật trước kia và biến thành một môn học thực hành, ứng dụng. Việc nghiên cứu xã hội học từ các trường đại học phát triển ra ngoài, phân tán vào vô số những văn phòng, trung tâm nghiên cứu, sở thí nghiệm. Phạm vi nghiên cứu mở rộng và chi tiết hoá: bất kì một vấn đề xã hội nào cũng trở thành đối tượng nghiên cứu, hàng loạt bộ môn xã hội học chuyên biệt hình thành (xã hội học đô thị, xã hội học công nghiệp, xã hội học gia đình, xã hội học tội phạm, xã hội học lối sống, xã hội học quảng cáo, xã hội học du lịch, vv.). Xuất hiện nghề mới là nhà xã hội học thực hành, một kiểu chuyên gia về những vấn đề xã hội khác nhau, thường làm tư vấn cho các xí nghiệp, cơ quan, quân đội. Các phương pháp nghiên cứu được ráo riết hoạch định: quan sát, trưng cầu ý kiến (phỏng vấn, điều tra qua bảng hỏi) thống kê, thực nghiệm; những phương pháp định lượng, toán học được sử dụng rộng rãi, đặc biệt là phương pháp "phân tích tình huống". Kết quả là XHHKN thường chỉ dừng lại ở mức độ miêu tả và tính toán, sắp xếp các dữ liệu kinh nghiệm tản mát; nguyên tắc của chủ nghĩa thực chứng đã được đưa đến chỗ cực đoan: sự đứt đoạn giữa các tư liệu kinh nghiệm và việc khái quát những tư liệu ấy về mặt lí luận. Tuy các phương pháp và kĩ thuật mà các nhà XHHKN sử dụng đã làm phong phú thêm các phương tiện nhận thức hiện tại xã hội, nhưng nó không làm cho xã hội học tư duy được xu hướng chung của sự phát triển lịch sử. Về thực chất, XHHKN chỉ giúp vào việc duy trì ảo tưởng về khả năng dần dần giải quyết những vấn đề xã hội bằng con đường xoa dịu những mâu thuẫn gay gắt của chế độ tư bản chủ nghĩa.