Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
TỰ DO VÀ TẤT YẾU

hai phạm trù triết học phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động có mục đích của con người với quy luật khách quan của tự nhiênxã hội. Nhìn chung, các nhà triết học trước Mac đều coi TDVTY là hai khái niệm đối lập nhau, loại trừ nhau. Phần lớn các nhà duy tâm chủ nghĩa coi ý chí tự do là hành động không phụ thuộc vào hoàn cảnh khách quan. Ngược lại, thuyết định mệnh trong chủ nghĩa duy vật máy móc phủ nhận tự do ý chí và cho rằng mọi hành động của con người đều do hoàn cảnh bên ngoài quyết định. Chủ nghĩa Mac - Lênin phê phán cả hai quan điểm cực đoan nói trên và khẳng định rằng tự do thật sự là dựa trên sự nhận thức được tất yếu khách quan tồn tại dưới hình thức các quy luật của tự nhiên và xã hội, đánh giá đúng điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của con người. Trong từng hoàn cảnh lịch sử cụ thể, con người có thể và cần phải lựa chọn khả năng, hình thức và biện pháp thích hợp nhất để thực hiện tất yếu khách quan. Tự do là tất yếu được nhận thức và biến thành hoạt động thực tiễn cải tạo thế giới và cải tạo bản thân con người. Càng nhận thức sâu sắc và toàn diện quy luật tất yếu bao nhiêu, thì hoạt động của con người càng tự do và sáng tạo bấy nhiêu. Trong xã hội đối kháng giai cấp, những điều kiện sinh hoạt của con người, những quan hệ xã hội của họ thống trị lại họ như những lực lượng xa lạ và tự phát. Chỉ dưới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản do đông đảo nhân dân lao động tự giác xây dựng một cách có lãnh đạo và có tổ chức đúng đắn, con người mới có điều kiện nhận thức tính tất yếu lịch sử một cách toàn diện, sâu sắc, và mới thực sự có tự do và sáng tạo.