Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
VEBƠ M.

(Max Weber; 1864 - 1920), nhà kinh tế học, sử học, triết học và xã hội học Đức. Cùng với Mac K. và Đuyêckhem (E. Durkheim), Vebơ được coi là một trong bộ ba những nhà xã hội học cổ điển chủ chốt (Mac - duy vật biện chứng; Đuyêckhem - duy tâm khách quan; Vebơ - duy tâm chủ quan). Đối với Vebơ, mục đích xã hội học là nghiên cứu về hành động con người có ý nghĩa về mặt chủ quan, nêu lên những động cơ, các nguyên nhân hành động. Vebơ coi nhân vật hành động là hiện thực xã hội duy nhất. Vebơ cũng chống lại tư tưởng cho rằng các khoa học xã hội có thể phát hiện các quy luật, đặc biệt là các quy luật phát triển, giống như các khoa học tự nhiên. Theo Vebơ, những khái niệm xã hội học chỉ là những loại hình lí tưởng, có nghĩa là sự đơn giản hoá hợp với lôgic về các khuynh hướng ít nhiều hiện diện trong một hiện tượng thực tại phức hợp, do nhà xã hội học xây dựng nên từ một quan điểm chọn lọc, phiến diện. Chúng không thể bao quát toàn bộ hiện thực vì hiện thực là vô hạn và quá phức tạp; chỉ nên coi chúng như những phương tiện hướng dẫn nghiên cứu, có thể đem hiện thực đối chiếu và so sánh để tiếp tục công việc khám phá và giải thích. Nghiên cứu về quá trình hợp lí hoá trong xã hội tư bản hiện đại, Vebơ chỉ ra rằng hành động ngày càng bị thu hẹp vì sự tính toán tầm thường và hướng về sự quản lí hành chính thủ cựu của một thế giới bị thống trị bởi các tổ chức quy mô lớn và sự phân công lao động chuyên môn hoá mà sự thể hiện cuối cùng của nó là chế độ quan liêu. Đó là một quá trình huỷ hoại sức sống và sự tự do của con người. Vebơ coi quá trình đó là một quá trình chỉ có nguồn gốc ở Châu Âu. Dựa vào sự phân tích so sánh các tôn giáo, cũng như các thể chế xã hội của phương Đông và Châu Âu, Vebơ chứng minh như thế nào mà con người hướng về các giá trị tôn giáo, xã hội và chính trị khác nhau, đã tạo ra những tư tưởng và những cấu trúc ức chế quá trình đó ở phương Đông và làm dễ dàng cho nó ở phương Tây.

Luận điểm của Vebơ về đạo Tin Lành và tinh thần của chủ nghĩa tư bản chỉ là một phần nhỏ trong một sự phân tích rộng lớn hơn nhiều về xã hội tư bản phương Tây và các nguồn gốc của nó. Những quan điểm của Vebơ, đặc biệt là về phương pháp luận có ảnh hưởng lớn đến xã hội học, triết học, sử học tư sản thế kỉ 20.


Vebơ M.