Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
ĐUYÊCKHEM Ê.

(Émile Durkheim; 1858 - 1917), nhà xã hội học Pháp, một trong những người sáng lập khoa học xã hội học hiện đại. Tốt nghiệp đại học sư phạm, giảng dạy xã hội học ở Đại học Boocđô và Đại học Xoocbon. Theo Đuyêckhem, nhiệm vụ của xã hội học là nghiên cứu về các sự kiện xã hội. Các sự kiện xã hội có ba đặc trưng chủ yếu: tồn tại bên ngoài cá nhân; có tính chất tập thể (hành vi của hàng loạt người); có sức mạnh cưỡng bức đối với các hành vi của con người. Các sự kiện xã hội không đồng nhất với các hiện tượng tự nhiên, chẳng hạn như trường phái xã hội học Italia của Paretô (V. Pareto) cắt nghĩa "sự tự sát" bắt đầu do những thay đổi về nhiệt độ. Xã hội học áp dụng phương pháp của các khoa học thực chứng, tức là quan sát, so sánh và cắt nghĩa một hiện tượng xã hội này bằng một hiện tượng xã hội khác. Do đó khi nghiên cứu về các tỉ lệ tự sát, Đuyêckhem đã chứng minh rằng các tỉ lệ đó thay đổi theo các môi trường xã hội, theo các cuộc khủng hoảng kinh tế.

Đuyêckhem đã quan niệm rằng mọi xã hội đều dựa trên các nguyên tắc tập thể có ý nghĩa chung; đặc điểm của mọi xã hội là sự đoàn kết xã hội. Trong các xã hội nguyên thuỷ, sự đoàn kết có tính chất máy móc, vì chưa có sự phân hoá, phân chia các nhiệm vụ để phát triển sản xuất, tức là trong xã hội còn có tính đồng dạng. Còn trong các xã hội hiện đại, do có sự phân công lao động trên cơ sở xã hội được phân hoá và các cá nhân cũng phân hoá, tính đồng dạng bị phá vỡ, nên sự đoàn kết mang tính chất hữu cơ. Do đó Đuyêckhem khẳng định vai trò của các tập thể quyết định thái độ và hành vi của các cá nhân, và sự tồn tại của một ý thức tập thể thực sự.

Trong các tác phẩm của mình, Đuyêckhem đã nghiên cứu trạng thái của xã hội và của cá nhân khi các chuẩn mực xã hội mâu thuẫn nhau, hoặc khi không có những chuẩn mực xã hội bảo đảm cho xã hội được duy trì trong trật tự. Đuyêckhem đã dùng khái niệm vô chuẩn mực (anomie) để chỉ trạng thái đó. Theo Đuyêckhem, chính trị hiện đại có mục đích phải khôi phục lại một trật tự xã hội mà các chuẩn mực của nó có ý nghĩa đối với cá nhân xã hội. Ông đưa ra một hình thức của chủ nghĩa xã hội phường hội xem như một giải pháp cho trạng thái xã hội đó.

Đuyêckhem đã có những đóng góp quan trọng trong việc đề xuất và nghiên cứu xã hội học tôn giáo. Trong các sự kiện xã hội, Đuyêckhem luôn dành một vị trí đặc biệt cho các sự kiện tôn giáo. Theo Đuyêckhem, cái mà con người gọi là Chúa thì chỉ là xã hội, xã hội thần thánh hoá chính bản thân mình.

Các tác phẩm chủ yếu: "Các quy tắc của phương pháp xã hội học" (1895), "Về sự phân công lao động xã hội" (1893), "Sự tự sát" (1897), "Các hình thức sơ đẳng của đời sống tôn giáo" (1925), "Giáo dục và xã hội học" (1922), "Xã hội học và triết học" (1925), "Sự phát triển sư phạm ở Pháp" (1938).

Đuyêckhem Ê.