Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CHỦ NGHĨA PLATÔN MỚI

trào lưu duy tâm trong triết học, xuất hiện ở thời kì đế quốc La Mã suy đồi (thế kỉ 3 - 6); hệ thống hoá học thuyết của Platôn (HL. Platôn) kết hợp với các tư tưởng của Arixtôt (Aristote), học thuyết Pytago mới, và những trào lưu khác. Trung tâm của CNPM là học thuyết về sự thống nhất và cấu trúc có hệ thống tôn ti trật tự của tồn tại, do Plôtinôt (Plotinos) đề ra và được Prôclut (Proclus) hoàn chỉnh. Lí luận duy tâm về những ý niệm của Platôn mang hình thức của học thuyết thần bí cho rằng thế giới vật chất toát ra từ bản nguyên tinh thần đầu tiên. Vật chất chỉ là khâu thấp nhất trong thứ bậc vũ trụ (x. Plôtinôt). Theo CNPM, triết học đạt tới trình độ cao nhất không phải do kinh nghiệm và lí tính, mà bằng cách nhập thần có tính chất huyền bí. Do đó CNPM mặc nhiên mang tính chất thần trí học. Các trường phái cơ bản của CNPM: La Mã (thế kỉ 3, Plôtinôt, Phoocphuriôt (Phorphurios), Xyri (thế kỉ 4, Iamblikhơ), Pecgam (Pergame; thế kỉ 4, hoàng đế Juyliêng), Alêchxanđri [Alexandrie; thế kỉ 4 - 5, Hypati (Hypatie)], Nêmêxiut (Nemesius), Aten (thế kỉ 5 - 6, Prôclut). Tuy lúc đầu đối địch với đạo Kitô và chứa đựng nhiều yếu tố thần thoại và ma thuật phương Đông, nhưng CNPM vẫn có ảnh hưởng lớn đến giáo phụ học của đạo Kitô và đến sự phát triển của triết học xã hội phong kiến ở các nước theo Kitô giáo cũng như Hồi giáo.