Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CHỦ NGHĨA HƯ VÔ

quan điểm phủ nhận những giá trị được mọi người thừa nhận: lí tưởng, đạo đức, văn hoá, các hình thức sinh hoạt xã hội.

1) Trong triết học tư sản phương Tây nửa cuối thế kỉ 19 - đầu thế kỉ 20, CNHV biểu hiện tâm trạng thất vọng, bi quan trước tình trạng bế tắc, khủng hoảng của văn minh tư sản về tư tưởng và học thuật. "Tinh thần Kitô, cách mạng, sự xoá bỏ nô lệ, các khái niệm bình quyền, bác ái, hoà bình, công bằng, chân lí... tất cả những từ cao cả này chỉ có giá trị trong cuộc đấu tranh, như là những ngọn cờ, không phải là thực tại mà là những cái tên tráng lệ để gọi cái gì đó hoàn toàn khác, thậm chí đối lập lại" [Nitsơ (F. Nietzsche)]. CNHV đặt vấn đề "đánh giá lại các giá trị", chấm dứt lối tư duy "siêu hình" nhân đôi thế giới thành thế giới thực tại và thế giới giá trị, "thủ tiêu đạo đức giải phóng cuộc sống", rốt cuộc là chấp nhận số mệnh, tính phi lí và vô nghĩa của cuộc đời. CNHV phản ánh thế giới quan của sự khủng hoảng xã hội và tinh thần của xã hội tư sản, một số quan điểm của Nitsơ, Xpenglơ (O. Spengler) trở thành cơ sở tư tưởng cho những khuynh hướng chính trị phản động (vd. chủ nghĩa phát xít Đức).

2) Ở Nga, CNHV là tư tưởng, tâm trạng của tầng lớp trí thức dân chủ giữa thế kỉ 19 phê phán hệ tư tưởng bảo thủ, đạo đức tôn giáo, lối sống thối nát của quý tộc. Đó là sự phủ định có tính cách mạng đối với chế độ xã hội Nga hoàng đã lỗi thời. Nhưng vì thiếu một cương lĩnh chính trị tích cực, CNHV dần dần mất ảnh hưởng trong những năm 60 thế kỉ 19. Tầng lớp trí thức Nga bị phân hoá, một bên là những người dân chủ cách mạng, bên kia là những người tiếp cận với chủ nghĩa tự do hoặc chủ nghĩa vô chính phủ.