Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CÔNG BẰNG

khái niệm về ý thức đạo đức và ý thức pháp quyền, chỉ điều chính đáng, tương ứng với bản chất và quyền con người. Khác với khái niệm thiện và ác, dùng để đánh giá những hiện tượng riêng rẽ, khái niệm CB nêu ra sự tương quan giữa một số hiện tượng theo quan điểm phân phối phúc và hoạ, lợi và hại giữa người với người. CB đòi hỏi sự tương xứng giữa vai trò của những cá nhân (những giai cấp) với địa vị xã hội của họ, giữa hành vi với sự đền bù (lao động và thù lao, công và tội, thưởng và phạt), giữa quyền với nghĩa vụ - không có sự tương xứng trong những quan hệ ấy là bất công.

Nội dung của CB thay đổi trong lịch sử, tuỳ theo hoàn cảnh kinh tế, xã hội, chính trị của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định. Người Hi Lạp cổ đại cho chế độ nô lệ là CB, ý thức CB của giai cấp tư sản đang lên đòi phải thủ tiêu chế độ phong kiến, quần chúng lao động từ thế kỉ 18 đã thấy sự bóc lột kinh tế tư bản chủ nghĩa là bất công. Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, CB gắn liền với nguyên tắc phân phối theo lao động, tiêu chuẩn chủ yếu quyết định phẩm giá, địa vị xã hội, quyền hưởng dụng các phúc lợi xã hội của mỗi người tương đương với hoạt động có ích của người đó cho xã hội.

CB xã hội là phương thức đúng đắn nhất để thoả mãn một cách hợp lí những nhu cầu của các tầng lớp xã hội, các nhóm xã hội, các cá nhân, xuất phát từ khả năng hiện thực của những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định. Về nguyên tắc, chưa thể có sự CB nào được coi là tuyệt đối trong chừng mực mà mâu thuẫn giữa nhu cầu của con người và khả năng hiện thực của xã hội còn chưa được giải quyết. Bởi vậy, mỗi thời đại lại có những đòi hỏi riêng về sự CB xã hội.

Hiện nay, CB xã hội đang ngày càng trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhân dân. Những mục tiêu cần phải thực hiện để bảo đảm CB xã hội là vô cùng rộng lớn, trong đó tập trung vào những điểm chính yếu sau: phải xử lí tốt mối quan hệ giữa quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi công dân, xoá bỏ mọi hình thức đặc quyền, đặc lợi, mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Ban hành các chính sách nhằm điều tiết các nguồn thu nhập, bảo đảm sự CB trong phân phối sản phẩm xã hội, lương bổng và các phúc lợi xã hội. Xây dựng những cơ chế tạo điều kiện cho mỗi thành viên trong xã hội, mỗi người lao động có quyền giám sát, kiểm tra mọi hoạt động kinh tế xã hội, phân phối sản phẩm và phúc lợi.