Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
TUÂN TỬ

(Xunzi; 315 - 236 tCn.), nhà triết học cổ đại Trung Quốc. Sống sau Mạnh Tử (Mengzi) khoảng hơn 40 năm. Người nước Triệu (Zhao), chính họ tên là Tuân Huống [Xun Kuàng; cg. Tuân Khanh (Xun Qing)]. Tuân Tử thường du thuyết nước Tề, nước Tần và nước Triệu. Khoảng năm 255 tCn., Tuân Tử sang nước Sở, được Xuân Thân Quân (Chun Shenjun) cử làm tướng quốc nước này và trao chức quan lệnh ở Lan Lăng (Lanling). Năm 238 tCn., Xuân Thân Quân mất, Tuân Tử từ quan, định cư ở nơi này, dạy học, viết sách. Trong đám học trò của ông có Hàn Phi (Han Fei) và Lý Tư (Li Si) là những nhân vật nổi tiếng đương thời. Tác phẩm triết học của Tuân Tử sau được tập hợp thành sách mang tên Tuân Tử. Sách gồm 42 thiên; theo nhiều nhà nghiên cứu thì chỉ có 4 thiên (Thiên luân, Giải tế, Chính danh, Tính ác) là chắc chắn của Tuân Tử, còn các thiên khác đã bị người đời sau thêm bớt nhiều chỗ. Sách Tuân Tử nói nhiều đến "chính danh", lễ nhạc, trung hiếu, đồng thời phê phán môn học của Mặc Tử (Mozi), Thân Tử (Shenzi), Trang Tử (Zhuangzi) coi như thiên về mặt này bỏ mặt khác, chỉ thấy được "một góc của đạo" (đạo chi nhất ngung - Tuân Tử, Giải tế), không có được đạo trung của nhà Nho. Chính vì thế mà Sử Kí và Hán Thư xếp Tuân Tử vào dòng Nho gia.

Tuy nhiên, đôi khi Tuân Tử tự tách khỏi tư tưởng chính thống của đạo Nho. Tuân Tử bác thuyết thiên mệnh; cho là giữa trời và người không quan hệ gì đến nhau: "Việc trời theo đạo thường, không vì vua Nghiêu mà đạo còn, không vì vua Trụ mà đạo mất. Theo trời mà thịnh trị là tốt, theo trời mà loạn lạc thì dở" (Thiên luận). Về quan niệm tính người, Tử Tư (Zisi) và Mạnh Tử coi tính người là vốn thiện vì tính là do trời ban cho, ắt phải thiện. Tuân Tử coi tính người vốn ác, cái thiện là do người mà ra (x. Nhân tính). Tuân Tử được coi là một nhà lí luận sâu sắc của Nho giáo thời Chiến Quốc. Do lập luận "tính người vốn ác", Tuân Tử nhấn mạnh sự cần thiết phải "sửa đổi tính người" ("kiểu tính", khác với "dưỡng tính" của Mạnh Tử), và muốn thế, phải tổ chức xã hội chặt chẽ, với kỉ cương trật tự nghiêm chỉnh rõ ràng. Do đó một số nhà lí luận coi Tuân Tử như mở đầu cho phái Pháp gia.

 

 
Tuân Tử