Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
SỰ THÍCH ỨNG XÃ HỘI

sự biến đổi của cá nhân trong quá trình tiếp xúc với môi trường xã hội; kết quả là những sự khác nhau, những sự không hoà hợp tồn tại trước kia giữa cá nhân và môi trường xã hội giảm bớt hoặc mất đi. Khái niệm “thích ứng” được phát triển ở thế kỉ 19 trong sinh học, lí thuyết tiến hoá; sau đó được mở rộng, sang lĩnh vực tâm lí học và nhất là lĩnh vực xã hội học. Ngày nay, trên cơ sở phát triển của khoa học tự động hoá, sự thích ứng được phân tích như là sự ăn khớp với nhau một cách liên tục giữa những mối quan hệ của hai hệ thống. Hai hệ thống này vẫn có thể được gọi bằng những cái tên cổ điển trước kia đã dùng là “cơ thể” và “môi trường”. Trong xã hội học, người ta đi tới hai khuynh hướng khác nhau, theo đó “môi trường” được hiểu là xã hội hoặc nhóm, còn “cơ thể” là cá nhân, hay cá thể.

Theo khuynh hướng thứ nhất, STƯXH của cá nhân với môi trường thường trải qua giai đoạn không chấp nhận, thậm chí còn có cả tính xung đột, song cũng lại có những khả năng tác động ngược lại đến môi trường, như các hệ thống giáo dục, hướng nghiệp, các quan hệ con người, vv. cho nên, cuối cùng sự thích ứng được thực hiện.

Theo khuynh hướng thứ hai, sự thích ứng của các cơ thể xã hội với môi trường có thể được nghiên cứu trong truyền thống sinh học của khái niệm, dưới góc độ của những tập hợp kiểu gen. Nói chung, xã hội học nghiên cứu sự thích ứng này với một quan điểm ít tĩnh hơn, và quan tâm đến sự tác động qua lại giữa các hệ thống. Sự thích ứng khi đó có thể được nghiên cứu như một trong những nhân tố chủ yếu của sự tiến hoá, nhân tố bảo đảm truyền đi sự thay đổi từ một hệ thống hay một phân hệ này sang một hệ thống hay phân hệ khác trong khuôn khổ của một quan niệm toàn bộ về xã hội.

Khái niệm thích ứng ngày càng phức tạp hơn khi người ta chuyển từ sinh học sang tâm lí, rồi sang xã hội học vi mô và cuối cùng là xã hội học vĩ mô. Nó trở nên ngày càng lệ thuộc vào tiêu chuẩn về sự ăn khớp với nhau được chấp nhận. Tuy khái niệm thích ứng có sự tiến triển, song vẫn còn sắc thái của khuynh hướng sinh học trong xã hội học, thể hiện ở quan niệm của các nhà chức năng luận (xt. Chủ nghĩa chức năng).