Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
NHẬN THỨC LÍ TÍNH

sự nhận thức hiện thực khách quan bằng lí trí, tư duy, thông qua quá trình phân tích, tổng hợp, khái quát hoá và trừu tượng hoá; là giai đoạn cao của quá trình nhận thức - giai đoạn tư duy trừu tượng. NTLT được thực hiện trên cơ sở và là giai đoạn tiếp theo của nhận thức cảm tính, nhưng ở trình độ cao hơn về chất. Đó là sự phản ánh gián tiếp những thuộc tính bản chất, những mối liên hệ có tính quy luật của sự vật và hiện tượng trong thực tại khách quan. Trong NTLT cũng có các cấp độ: 1) Khái niệm là hình thức tư duy mở đầu giai đoạn tư duy trừu tượng - phản ánh những tính chất, những thuộc tính cơ bản nhất, chung nhất, cần thiết nhất, mang tính bản chất và quy luật của sự vật và hiện tượng; các khái niệm luôn được bổ sung và được chính xác dần lên trong quá trình tư duy tiến dần đến khách thể. 2) Phán đoán là hình thức liên hệ các khái niệm, là sự phản ánh mối liên hệ giữa các sự vật và hiện tượng của thế giới vào ý thức con người. Mỗi phán đoán có ba thành phần: chủ từ, tân từ và hệ từ. Có ba loại phán đoán cơ bản: phán đoán đơn nhất, phán đoán đặc thù và phán đoán phổ biến - là hình thức biểu đạt đầy đủ của các quy luật (xt. Phán đoán). 3) Suy lí là hình thức cao và cơ bản của tư duy trừu tượng, trong đó các phán đoán được liên kết với nhau thành một hệ thống mà phán đoán trước là tiền đề của phán đoán sau, để cuối cùng đi đến kết luận - phản ảnh một tri thức mới. Suy lí có: suy lí diễn dịch và suy lí quy nạp. Các hình thức của suy lí có biến đổi, có liên hệ với nhau theo tiến trình phát triển của nhận thức. NTLT có cơ sở thần kinh là hệ thống tín hiệu thứ hai - tín hiệu ngôn ngữ. Phẩm chất tốt của NTLT: như óc thông minh, tư duy nhạy bén, sâu sắc,... trở thành phẩm chất nhân cách. Xt. Nhận thức cảm tính.