Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
NHÂN TRỊ

quan niệm chính trị - đạo đức của Nho giáo nói về việc cai trị dựa vào nhân luân, tức là dựa vào đạo đức. NT đối lập với pháp trị là sự cai trị dựa vào pháp luật. Theo quan niệm NT, việc trị nước tốt hay xấu không phải do chế độ, do pháp luật, mà do người cầm quyền tốt hay xấu. Cho dù có pháp luật tốt nhưng không có người tốt để thi hành thì cũng không đem lại được nền hưng thịnh cho xã hội. Tư tưởng NT chủ trương dùng đạo đức (nhân nghĩa và lễ nhạc) làm nền tảng cho xã hội hơn là dùng hình pháp. “Dùng biện pháp hành chính mà dẫn dắt, dùng hình phạt khiến đồng đều (tức là khiến mọi người đều hướng về điều thiện) thì dân cố giữ sao cho khỏi tội, nhưng không có lòng hổ thẹn. Dùng đức mà dẫn dắt, dùng lễ khiến đồng đều, dân có lòng hổ thẹn và trở thành tốt” (“Luận ngữ”). Bốn biện pháp căn bản quản lí xã hội mà Nho giáo đưa ra là: lễ, nhạc, chính, hình. Theo thứ tự lễ, nhạc đứng hàng đầu rồi mới đến hành chính và hình pháp. Yếu tố con người được đề cao trong tư tưởng NT của Nho giáo.