Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
NGUYÊN NHÂN VÀ KẾT QUẢ

 cặp phạm trù triết học phản ánh mối liên hệ tất yếu, phổ biến vốn có giữa các sự vật và hiện tượng, thể hiện ở chỗ, mọi sự vật, hiện tượng đều được nảy sinh từ những sự vật, hiện tượng khác, trong đó cái sản sinh ra cái khác gọi là nguyên nhân, và cái được sinh ra là kết quả. Nguyên nhân là phạm trù chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt, các yếu tố trong một sự vật hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau, gây ra sự biến đổi nhất định trong những điều kiện xác định. Kết quả là phạm trù chỉ những biến đổi xuất hiện do những nguyên nhân tương ứng. Mối liên hệ nhân quả có các tính chất đặc trưng như sau: tính khách quan, tính phổ biến và tính tất yếu. Mối quan hệ biện chứng giữa NNVKQ: 1) Nguyên nhân là cái sản sinh ra kết quả, vì vậy, nguyên nhân luôn có trước kết quả; một nguyên nhân có thể gây ra nhiều kết quả tùy thuộc hoàn cảnh cụ thể. Ngược lại, một kết quả có thể được gây ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau tác động riêng lẻ hay tác động cùng một lúc; 2) Kết quả có thể tác động ngược trở lại đối với nguyên nhân, nghĩa là kết quả sau khi xuất hiện có vai trò tích cực đối với nguyên nhân; 3) Có sự chuyển hoá lẫn nhau giữa nguyên nhân và kết quả trong những điều kiện nhất định. Cái trong quan hệ này là nguyên nhân thì trong quan hệ khác lại là kết quả, và ngược lại. Tuỳ theo tính chất, có thể phân ra:

1) Nguyên nhân chủ yếu và nguyên nhân thứ yếu; 2) Nguyên nhân bên trong và nguyên nhân bên ngoài; 3) Nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan. Các quan điểm triết học khác nhau có quan niệm khác nhau về mối liên hệ nhân quả. Các sự vật, hiện tượng trong thế giới hiện thực luôn luôn vận động, phát triển, chuyển hoá lẫn nhau, biểu hiện một chuỗi vô hạn các mối liên hệ nhân quả. Hoạt động thực tiễn là tiêu chuẩn cao nhất của tính khách quan của mối liên hệ nhân quả trong tự nhiên và trong xã hội. Việc vạch ra NNVKQ giữa các sự vật, hiện tượng là một trong những nội dung cơ bản của nhận thức khoa học, là tiền đề quan trọng của hoạt động thực tiễn.