Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
TRIẾT HỌC LỊCH SỬ

triết học tìm hiểu và giải thích quá trình lịch sử của xã hội loài nguời. Thời trung đại, thần học giải thích lịch sử là do ý chí của Thượng đế sắp đặt. Từ thời Phục hưng, dần dần xuất hiện một số quan niệm vô thần về lịch sử. Đến thế kỉ 18, Vônte (F. M. Voltaire) lần đầu tiên dùng khái niệm THLS với tư cách là lịch sử của văn hóa loài người (không phải chỉ là lịch sử chính trị đơn thuần). Hecđơ (J.G. Herder) coi THLS là môn học độc lập, nhằm giải quyết vấn đề: xã hội loài người có phát triển theo những quy luật xác định hay không? Các nhà triết học Khai sáng đã đưa vào THLS những tư tưởng rất quan trọng: lịch sử là một quá trình tự nhiên, có tính thống nhất, tính kế thừa theo hướng tiến bộ. Đặc biệt là Hêghen (F. Hegel), người đã khảo sát lịch sử như một quá trình thống nhất, có quy luật tất yếu bên trong của sự tự phát triển, đã đặt ra một cách sâu sắc vấn đề tất yếu và tự do. Nhưng tất cả những nhà THLS nói trên đều chỉ từ tư duy triết học trừu tượng mà suy ra quy luật của sự phát triển lịch sử. Theo họ, hoạt động sáng tạo lịch sử của con người hoặc bị chi phối bởi quy luật tự nhiên, hoặc chỉ là biểu hiện của một ý niệm nào đó (lí tính, tinh thần thuần túy, vv.). THLS đã giải thích động lực của lịch sử bằng một lực lượng nằm bên ngoài lịch sử, phi lịch sử. Tính hạn chế của THLS đã được triết học Mac khắc phục trong chủ nghĩa duy vật lịch sử, cơ sở phương pháp luận cho việc xây dựng môn học lịch sử thật sự mang tính khoa học.