Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
TRI HÀNH HỢP NHẤT

biết (tri) và làm (hành) hợp một, học thuyết do Vương Thủ Nhân (Wang Shouren) đề ra, bác lại thuyết của Chu Hy (Zhu Xi): "biết trước làm sau", cả hai người đều lấy ví dụ về biết và làm trong lĩnh vực đạo đức. Chu Hy viết: "Nói đạo lí được rõ thì thờ cha mẹ không thể không hiếu... Biết càng rõ thì làm càng gắng, làm càng gắng thì biết lại rõ thêm". Vương Thủ Nhân viết: "Thấy sắc đẹp thuộc biết, thích sắc đẹp thuộc làm, chỉ thấy sắc đẹp là đã thích rồi, không phải là thấy rồi thì sau mới có bụng thích". Ở đây, Vương Thủ Nhân hiểu làm là tình cảm chủ quan, là động cơ tư tưởng. "Hợp nhất biết và làm" chẳng qua là một phương pháp thể nghiệm bên trong, nhằm làm cho ý niệm được hoàn thiện, động cơ tư tưởng được trong sạch. Chủ nghĩa duy tâm khách quan (Chu Hy) đặt biết lên trước để phế bỏ làm; chủ nghĩa duy tâm chủ quan (Vương Thủ Nhân) tiêu tan làm để quy nó vào biết; cả hai đều gặp nhau ở chỗ: đề cao sự biết và coi khinh sự làm. Vương Phu Chi (Wang Fuzhi), thế kỉ 17, tập đại thành của chủ nghĩa duy vật cổ đại Trung Quốc, nêu ra thuyết "làm trước biết sau" và coi trọng làm, vì "làm thì có thể thu được hiệu quả là biết, biết thì chưa thể thu được hiệu quả của làm", "làm có thể bao hàm biết, nhưng biết không thể bao hàm làm".