Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
RAĐISEP A. N.

(Aleksandr Nikolaevich Radishev; 1749 - 1802), nhà triết học duy vật, nhà văn Nga. Sinh trưởng trong một gia đình địa chủ giàu có ở Matxcơva. Sau 4 năm ở Trường Thiếu sinh quân, ông được gửi đi học luật ở Laixich (Leipzig; 1767 - 71). Về nước, công tác ở Ban lễ tân của Thượng viện, rồi làm cố vấn luật cho một sư đoàn ở Pêtecbua (Peterburg). Lúc này, Rađisep bắt đầu viết văn, đáng chú ý là ông đã dịch công trình của Mably (G. Mably) “Suy nghĩ về lịch sử Hi Lạp”. Năm 1775, Rađisep xuất ngũ, làm ở ngành thương mại và từ 1790, ở ngành thương chính. Ảnh hưởng của các nhà theo phái Ánh sáng Pháp thể hiện trong nhiều công trình của ông. Một trong những người đầu tiên đề xướng tư tưởng cách mạng và tư tưởng tự do ở Nga, kiên quyết chống lại nền chuyên chế của Nga hoàng. Tư tưởng chống lại chế độ nông nô, vạch trần sự khủng khiếp của chế độ đó đã được thể hiện trong cuốn “Hành trình từ Pêtecbua đến Matxcơva”. Vì cuốn sách đó, nên Rađisep bị kết án tử hình, sau được giảm án mười năm phát vãng đầy đi Xibia (Sibir’). Sau khi trở về, ông vẫn tiếp tục đấu tranh, nhưng cuối cùng do những cuộc đàn áp mới của chính quyền Nga hoàng, ông thất vọng và đã tự sát. Rađisep là một trong những nhà triết học đã đặt nền móng cho triết học duy vật ở Nga. Nhưng chủ nghĩa duy vật của Rađisep không vượt qua được những quan niệm siêu hình của thế kỉ 18. Tư tưởng cách mạng, tư tưởng dân chủ của Rađisep đã có ảnh hưởng lớn không những ở Nga mà còn vượt ra ngoài nước Nga.

Những tác phẩm chính: “Sáng thế” (1779 - 82), “Nói về Lômônôxôp” (1780), “Thư gửi bạn ở Tôbônxkơ” (1782), “Tự do” (1783), “Hành trình từ Pêtecbua đến Matxcơva” (1790), “Về con người, cái chết và sự bất tử của con người” (1792), vv.