Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
NGOẠI DIÊN

tập hợp các đối tượng mà khái niệm bao quát. Nếu khái niệm là đơn nhất thì ND của nó bao gồm một đối tượng. Vd. Nhà nước Việt Nam, thủ đô Hà Nội, vv. Trường hợp khái niệm là loại đặc thù thì ND của nó bao gồm tập hợp hữu hạn các đối tượng. Vd. loài người, loài vượn, vv. Nếu tập hợp đối tượng được khái niệm bao quát là vô hạn thì ta có khái niệm phổ quát hay còn gọi là phạm trù. Vd. số thực, số phức, vật thể, vv. Thao tác lôgic cơ bản đối với ND của khái niệm là phép phân chia khái niệm, nghĩa là phép phân tích khái niệm ra thành những khái niệm khác hợp thành nó. Vd. số phức bao gồm số thực và số ảo; số thực bao gồm số hữu tỉ và số vô tỉ, vv. Phép phân chia khái niệm muốn đúng đắn phải tuân theo quy tắc lôgic sau đây: 1) Cùng một cơ sở phân chia; 2) Phải cân xứng, nghĩa là ND của khái niệm được phân chia phải bằng tổng ND của các khái niệm hợp thành; 3) Các khái niệm được phân chia ra từ một khái niệm phải có ND tách rời nhau; 4) Phép phân chia phải liên tục, không nhảy cóc.

Ngoài phép phân chia khái niệm, còn có một số thao tác lôgic sơ đẳng đối với ND khái niệm. Đó là phép thu hẹp hoặc là phép mở rộng khái niệm.

Các phép biến đổi ND khái niệm, nhất là phép mở rộng và phép thu hẹp ND của khái niệm, trong quá trình vận động và phát triển của tư duy gắn liền với những năng lực khái quát và cụ thể hoá của tư duy đang nhận thức thực tế khách quan. Sự đúng đắn của các thao tác lôgic này do hoạt động thực tiễn quyết định.