Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
PAXƠN T.

(Talcott Parsons; 1902 - 79), nhà xã hội học Hoa Kì, có ảnh hưởng nhất ở Hoa Kì trong thế kỉ 20, người đại diện hiện đại tiêu biểu cho chủ nghĩa chức năng. Giáo sư Trường Đại học Havơt (Harvard) từ 1944. Ông  chịu ảnh hưởng của xã hội học Châu Âu, đặc biệt của Vêbe M. (M. Weber) và Đuyêckhem (E. Durkheim), của chính trị kinh tế học và phân tâm học. Dựa vào chủ nghĩa chức năng và lí thuyết hệ thống, Paxơn đã đưa ra lí thuyết về hành động xã hội. Ông đã chuyển từ hành động xã hội tự ý, tức là hành động đáp ứng tự động những yếu tố kích thích bên ngoài, để biện minh cho trật tự xã hội sang hành động có liên hệ với hệ thống xã hội, tức là hành động xã hội phát sinh từ hoạt động có định hướng của chủ thể xã hội, sự định hướng đó dựa vào các chuẩn mực và giá trị mà chủ thể xã hội đã lựa chọn. Những định hướng đó tác động qua lại và đưa tới một sự cân bằng xã hội phụ thuộc vào những biến số mà Paxơn gọi là những biến số mẫu và biến số ấy dẫn tới sự vận hành của hệ thống. Trong các giai đoạn phát triển tư tưởng tiếp theo, Paxơn hoàn chỉnh và làm tinh tế hơn cho lí thuyết này bằng những phân tích về các nhóm nhỏ và các ứng xử xã hội, vận dụng các khái niệm chung như chức năng, vai trò. Toàn bộ xã hội được xác định như những hành động định ra các hệ thống xã hội và các nhóm; các hệ thống và các nhóm này vì cụ thể hơn, nên dễ thay đổi hơn so với hệ thống văn hóa. Các nhóm và các hệ thống chỉ được xác định bởi chức năng và vai trò của chúng, do vậy cần đến một phương pháp để tiến hành phân đoạn toàn bộ xã hội và phân hoá các bộ phận của nó. Tất cả những yếu tố đó trong các tác phẩm của Paxơn đã có ảnh hưởng rất lớn đối với một thế hệ những nhà xã hội học theo chủ nghĩa chức năng trong thời đại ông. Các tác phẩm chính: “Hành động xã hội” (1937), “Hệ thống xã hội” (1951), “Những cơ sở cho một xã hội học hành động” (sưu tập 1955), “Gia đình, xã hội hoá và quá trình tác động qua lại” (1955), “Kinh tế và xã hội” (1957), “Cấu trúc xã hội và cá nhân” (1964).

 



Paxơn T.