Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
NHÂN HỌC

khoa học về con người, bao gồm nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau. 1) NH khoa học tự nhiên, y học, nghiên cứu những đặc trưng sinh học của con người như là một động vật, của các chủng tộc (sự hình thành, thời gian và các khu vực cư trú, quá trình biến hoá và phát triển). NH lĩnh vực này hình thành vào thế kỉ 19, hiện nay chia thành nhiều ngành chuyên môn: nhân thể hình thái học, nhân thể trắc lượng học (xác định kích thước), nhân loại tiến hoá học (nguồn gốc loài người), nhân loại cổ sinh học và NH lịch sử. Con người khác về chất so với các sinh vật khác: vừa là một cơ thể sinh học, vừa là thực thể xã hội. Không thể hiểu đúng sự tiến hoá sinh học của con người nếu không phân tích các quy luật phát triển của xã hội loài người. Vì vậy, NH gắn liền không những với sinh học, mà cả với các khoa học xã hội. NH là một môn khoa học “trung gian giữa hình thái học, sinh lí học con người với khoa học lịch sử” (Enghen). 2) NH triết học: trào lưu triết học tư sản, hình thành sau Chiến tranh thế giới I, nghiên cứu những vấn đề của con người trừu tượng, phi lịch sử, tách khỏi hoàn cảnh xã hội. Đại biểu là Selơ M. (M. Scheler), Plexnơ H. (H. Plessner). Tự đặt cho mình nhiệm vụ phân tích đặc điểm của tồn tại con người, dựng lại khái niệm hoàn chỉnh về con người trên cơ sở những thành tựu đã đạt được vào cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20 của các khoa học cụ thể (sinh học, tâm lí học, dân tộc học, xã hội học...). Các nhà NH triết học có những cách giải thích khác nhau về bản chất con người: mỗi người cường điệu một đặc trưng nào đó và coi nó là quyết định. Trào lưu này sớm bị lãng quên vào những năm 70 - 80 của thế kỉ 20. Chủ nghĩa Mac bác bỏ mọi quan điểm duy tâm, siêu hình về con người và về NH. Theo chủ nghĩa Mac, con người là sinh vật xã hội. “Bản chất của con người không phải là cái trừu tượng, vốn có của một cá nhân riêng biệt. Trong hiện thực của nó, con người là tổng hoà tất cả các quan hệ xã hội” (Mac). 3) NH văn hoá hay NH xã hội nghiên cứu các hiện tượng văn hoá - xã hội trong môi trường xã hội, đi nghiên cứu tổng thể các mối quan hệ dân tộc học, tâm lí xã hội, văn hoá xã hội học. Có nhiều ngành như NH kinh tế (phân tích những hình thức sản xuất và trao đổi), NH chính trị - xã hội (nghiên cứu những quan hệ xã hội, quan hệ quyền lực, sự hình thành nhà nước, nhất là trong các xã hội tiền công nghiệp).