Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
LÔGIC THỜI GIAN

loại hình quan trọng của lôgic phi cổ điển. Thực chất là một loại lôgic tình thái, chuyên nghiên cứu đặc điểm lôgic của tình thái thời gian. Vì là lôgic tình thái, cho nên LTG là loại lôgic đa trị và nói chung là vô hạn trị, vì trục thời gian chạy từ quá khứ qua hiện tại đến tương lai là vô thuỷ vô chung. Ngoài ra, trục thời gian thực chất là vô hạn tiềm năng, cho nên LTG còn có đặc trưng lôgic kiến thiết hay lôgic trực giác.

Như vậy LTG là loại lôgic đa trị tình thái kiến thiết. Phép biện chứng LTG được Praiơ (A. N. Prior) xây dựng trên cơ sở coi trục thời gian là vô hạn tiềm năng, trù mật khắp nơi. Ngoài các biến mệnh đề p, q, r, vv. lấy các giá trị hiện tại, có thêm các tác tử thời gian biểu thị. 1) Quá khứ kí hiệu Pp, đọc là: đã xảy ra biến cố p; 2) Tương lai kí hiệu Fp, đọc là: sẽ có biến cố p; 3) Tương lai tuyệt đối, kí hiệu Gp, đọc là: nhất thiết sẽ có biến cố p; 4) Quá khứ tuyệt đối kí hiệu là Hp, đọc là: nhất định đã xảy ra biến cố p.

Hệ toán LTG tiên đề hoá được xây dựng trên cơ sở các tiên đề và quy tắc kết luận sau đây:

- Hệ tiên đề

1. CNFNCpqCFpFq

2. CPNFNpp hay CPGpp

Đó là các tiên đề thể hiện quan hệ giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Trong đó, C - kí hiệu tác tử kéo theo, N - kí hiệu phép phủ định.

3. CFFpFp hay CPPpPp thể hiện quan hệ bắc cầu.

4. CFpFFp hay CPpPPp thể hiện quan hệ liên tục.

5. CNFpFNp thể hiện tính vô hạn của trục thời gian về phía tương lai.

6. CPFpA.ApFPpPp thể hiện đặc điểm tuyến tính của trục thời gian về phía tương lai. Trong đó, A - kí hiệu phép tuyển.

- Các quy tắc kết luận:

1. RH: |¾ α ® |¾ NPNα

2. RG: |¾ α ® |¾ NFNα trong đó α kí hiệu biến mệnh đề thời gian bất kì. Đọc như sau: Nếu α là tiên đề hay định lí thì NPNα và NFNα cũng là tiên đề hay định lí.