Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
LÍ VÀ THẾ

hai phạm trù về triết học lịch sử của các nhà tư tưởng cổ đại Trung Quốc. "Lí" được coi như tính quy luật của sự phát triển lịch sử. "Thế" được coi như là xu thế khách quan của sự phát triển lịch sử. Vương Phu Chi, nhà triết học Trung Quốc cuối thời Minh đầu thời Thanh đưa ra quan điểm "lí thế tương thành" kết hợp LVT. Việt Nam, đó là tư tưởng chính trị - xã hội, chủ trương kết hợp LVT trong đạo trị nước của Lê Quý Đôn (1726 - 84). "Lí" được xem là đường lối nhân nghĩa, nhân chính, đường lối lấy việc giáo dục đạo đức làm người để cảm hoá con người và quản lí xã hội. "Thế" là địa vị và sức mạnh quyền lực dùng để khống chế xã hội và điều khiển con người. "Thế" đó giành được do tài ba và mưu chước. Quan điểm kết hợp LVT thể hiện rõ trong sách "Quần thư khảo biện" của Lê Quý Đôn. Sách này viết: " Việc trong thiên hạ không ngoài LVT. Hai mối ấy thường nương tựa vào nhau. Biết "lí" mà không rõ "thế" thì không đủ làm nên việc, hiểu rõ "thế" mà không biết "lí" thì không thể xây dựng được việc". Nho gia chủ trương trị nước bằng nhân chính, pháp gia chủ trương trị nước bằng pháp, thuật, thế. Kết hợp "lí" với "thế" của Lê Quý Đôn thể hiện một khuynh hướng chính trị kết hợp Nho gia với Pháp gia trong việc trị nước.