Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
FOIƠBĂC L.

(Ludwig Feuerbach; cg. Fơbach; 1804 - 72), nhà triết học Đức, đại biểu xuất sắc của triết học cổ điển Đức, một trong những nhà duy vật lớn thời kì trước Mac K. (K. Marx), một trong những nhà triết học tiền bối trực tiếp của Mac và Enghen F. (F. Engels) chống lại triết học duy tâm và thần học, khôi phục lại địa vị xứng đáng cho chủ nghĩa duy vật.

Foiơbăc chứng minh thế giới là vật chất, tự nhiên là nguyên nhân của bản thân nó. Triết học nhân bản của Foiơbăc cho rằng con người là đối tượng duy nhất chân chính của triết học. Nhưng trong quan niệm của Foiơbăc, con người là con người trừu tượng, ở bên ngoài những quan hệ xã hội, lịch sử cụ thể. Foiơbăc phê phán kịch liệt thuyết không thể biết (bất khả tri luận). Foiơbăc trình bày, bảo vệ những nguyên lí cơ bản của cảm giác luận duy vật, đồng thời khẳng định sự cần thiết của tư duy trừu tượng. Tuy nhiên, Foiơbăc không nhận ra mối liên hệ biện chứng giữa nhận thức cảm tínhnhận thức lí tính, cũng không biết đến mối liên hệ của nhận thức với thực tiễn xã hội và với sự biến đổi cách mạng của đời sống hiện thực. Foiơbăc rơi vào chủ nghĩa duy tâm khi cố gắng áp dụng các nguyên lí của chủ nghĩa duy vật nhân bản vào việc nghiên cứu các hiện tượng xã hội, các quá trình lịch sử. Chủ nghĩa duy tâm của Foiơbăc biểu hiện đặc biệt rõ trong quan niệm của ông về tôn giáo, về đạo đức. Foiơbăc coi tôn giáo là sự thể hiện cơ bản nhất bản chất tình cảm của con người. Foiơbăc không thấy rằng bản thân "tình cảm tôn giáo cũng là một sản phẩm xã hội" (Mac). Foiơbăc phê phán tôn giáo, đòi phải loại bỏ mọi tôn giáo hiện có, nhưng lại nói về việc xây dựng một thứ tôn giáo mới - "tôn giáo của tình yêu", trong đó con người yêu con người là trung tâm. Đạo đức học cũng được Foiơbăc xây dựng theo những nguyên lí của chủ nghĩa nhân bản. Foiơbăc tuyên bố đạo đức phải dựa trên ước vọng của con người muốn thoả mãn nhu cầu, muốn được hưởng hạnh phúc. Theo Foiơbăc, bất bình đẳng xã hội là hiện tượng ngẫu nhiên, đi chệch "bản chất" chân thật của con người, và có thể khắc phục được bằng cách thấm nhuần thứ tôn giáo mới - "tôn giáo của tình yêu". Sự phê phán của Foiơbăc đối với triết học duy tâm Hêghen và tôn giáo có tác dụng giải phóng tư tưởng lớn lao, nhưng Foiơbăc lại loại bỏ luôn cả phép biện chứng của Hêghen G. W. F. (G. W. F. Hegel). Các tác phẩm chủ yếu: "Phê phán triết học Hêghen" (1839); "Bản chất của đạo Cơ Đốc" (1841), "Đề cương mở đầu cho sự cải cách triết học" (1842), "Những nguyên lí của triết học trong tương lai" (1843), "Bản chất của tôn giáo" (1851).