Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
ENGHEN F.

(Friedrich Engels; cg. Ăngghen; 1820 - 95), nhà lí luận chính trị, nhà triết học, người cùng với Mac K. (K. Marx) sáng lập ra chủ nghĩa Mác, lãnh tụ của phong trào công nhân thế giới và Quốc tế I. Sinh tại Bacmen (Barmen; Đức), con một chủ xưởng dệt. Năm 1838, đến Brêmen (Bremen) làm cho một hãng buôn, tự học văn học, nghệ thuật, ngôn ngữ, âm nhạc; ở Beclin, học đại học triết học và tiếp xúc với nhóm Hêghen trẻ. Năm 1842, sang Anh.

Ở Manchextơ (Manchester) hoạt động kinh doanh, tìm hiểu giai cấp cần lao ở Anh (1844), và cộng tác với tờ tạp chí "Niên giám Pháp - Đức" của Mac và Rugơ (A. Ruge). Gặp Mac lần đầu tiên năm 1844 trong một chuyến đi Pari, mở đầu cho tình bạn sâu sắc giữa hai nhà tư tưởng vĩ đại mà cơ sở là tư tưởng đấu tranh nhằm giải phóng giai cấp vô sản khỏi ách thống trị của chủ nghĩa tư bản. Hai ông cộng tác viết "Gia đình thần thánh" (1845) (chống phái Hêghen trẻ) và "Hệ tư tưởng Đức" (1845 - 46) (trình bày lí luận về chủ nghĩa duy vật lịch sửchủ nghĩa cộng sản), tham gia tổ chức "Liên minh những người cộng sản" và được "Liên minh" uỷ nhiệm cùng với Mac soạn thảo "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" (1848).

Trong cuộc Cách mạng 1848 - 49 ở Đức, Enghen đã trực tiếp chiến đấu trong quân đội cách mạng. Cách mạng thất bại, Enghen rời sang Manchextơ, làm việc tại văn phòng thương mại, sau chung cổ phần với một hãng buôn và có điều kiện giúp đỡ vật chất cho Mac. Enghen đã tổng kết kinh nghiệm của cách mạng Đức qua các tác phẩm "Chiến tranh nông dân ở Đức" (1850), "Cách mạng và phản cách mạng ở Đức" (1851 - 52).

Cùng với Mac, tham gia thành lập Quốc tế I (1864 - 76). Khi Quốc tế I giải tán, hai ông tiếp tục lãnh đạo phong trào công nhân và đấu tranh chống các quan điểm cơ hội chủ nghĩa, vô chính phủ, tiểu tư sản... Trong khi Mac tập trung viết bộ "Tư bản", Enghen tiếp tục luận chứng và đi sâu vào chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử trên cơ sở những kinh nghiệm đấu tranh xã hội và các thành tựu của khoa học tự nhiên thời đại ông. Hai tác phẩm đánh dấu cho thời kì này là "Chống Đuyrinh " (1878) và "Biện chứng của tự nhiên" (1873 - 83).

Sau khi Mac mất (1883), Enghen biên tập và xuất bản quyển 2 và quyển 3 bộ "Tư bản". Thời kì này, Enghen còn viết "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước" (1884), phân tích lịch sử gia đình, sự xuất hiện chế độ tư hữu, sự phân chia giai cấp và sự hình thành nhà nước; "Lutvich Foiơbăc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức" (1886), xác định rõ vấn đề cơ bản của triết học và những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Enghen chú ý phê phán những quan điểm tầm thường về chủ nghĩa duy vật lịch sử, làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và tư tưởng, giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng. Cuối đời, Enghen vẫn tham gia tích cực vào đời sống chính trị của Châu Âu: lãnh đạo việc chuẩn bị đại hội Quốc tế những người xã hội chủ nghĩa (Pari, 1889); đại hội này đã giành thắng lợi cho chủ nghĩa Mác, khôi phục lại sự đoàn kết các đảng xã hội chủ nghĩa (Quốc tế II).


 

Enghen F.