Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
HUYỀN HỌC

(Xuanxue), trào lưu triết học chủ yếu thời Nguỵ, Tấn (thế kỉ 3 - 5) ở Trung Quốc. Khái niệm "huyền" xuất xứ từ câu "Huyền, rồi lại huyền, đó là cái cửa vào ra của mọi huyền diệu" trong sách "Lão Tử". HH giải thích kinh điển thuở xưa trên cơ sở tư tưởng của ba cuốn sách, gọi là "tam huyền": "Chu Dịch", "Lão Tử", "Trang Tử". Trào lưu này có những thời kì phát triển khác nhau. Ở thời kì đầu, Hà Yến (190 - 249) và Vương Bật (226 - 249) đề xuất tư tưởng "quý vô", chủ trương "Thiên hạ vạn vật đều lấy vô làm gốc" và nêu ra hàng loạt cặp phạm trù: hữu - vô, bản - mạt, thể - dụng, động - tĩnh, vv. Gần cùng thời với Hà Yến và Vương Bật là Nguyễn Tịch (210 - 263) và Kê Khang (223 - 262) chủ trương bắt chước tự nhiên, "vô vi". Tiếp đó Hướng Tú (khoảng 227 - 272) và nhất là Bùi Cố (267 - 300) đề xuất tư tưởng "sùng hữu", cho rằng "cái sinh ra đầu tiên là tự sinh vậy", "cái giúp cho hữu đều là hữu". Kế sau, Quách Tượng (252 - 312) chủ trương kết hợp "quý vô" và "sùng hữu" làm một để giải thích sự sinh thành của vật. Đến đời Đông Tấn (thế kỉ 4-5), HH và Phật học hợp thành một dòng khiến cho Phật học ngày một thịnh và HH ngày một suy.