Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
HIỆN TƯỢNG HỌC

trào lưu triết học phương Tây thế kỉ 20, do nhà triết học Đức Huxen E. (E. Husserl) sáng lập, sau phát triển thành nhiều học thuyết có nội dung khác nhau, vận dụng quan niệm và phương pháp của Huxen. Huxen có tham vọng đặt cơ sở lí luận cho tri thức khoa học, đưa tư duy triết học trở về với cái khách quan cụ thể. Xuất phát từ chỗ thừa nhận rằng kinh nghiệm là nguồn gốc của mọi tri thức; cái khách quan cụ thể hiện ra trong ý thức dưới hình thức kinh nghiệm là cái có thực, hiển nhiên, đáng tin cậy; đồng thời cũng cho rằng ý thức là có tính chủ tâm, ý thức bao giờ cũng có ý hướng (chủ thể hướng ý thức của mình vào đối tượng nhận thức), Huxen muốn tìm ra cái gì thực sự tồn tại đằng sau kinh nghiệm của chủ thể. Để đạt được điều đó, theo ông, phải gạt bỏ ra ngoài kinh nghiệm tất cả những yếu tố ngoại lai, không phải là trực giác, mà bắt nguồn từ những thành kiến có sẵn trong xã hội hay từ cá tính cá nhân, tìm ra bản chất của kinh nghiệm. Qua sự gạt bỏ nhiều tầng, kinh nghiệm cụ thể được quy giản thành kinh nghiệm thuần tuý, ý thức của các cá nhân cũng trở về trạng thái nguyên sơ là ý thức thuần tuý; tức là ý thức có trước cả kinh nghiệm. Đến đây, Huxen phát hiện ra yếu tố tiên thiên trong bản thể của ý thức, ý thức cũng trở thành ý thức tiên thiên, chủ thể thành chủ thể tiên thiên. Học thuyết của ông lộ ra hoàn toàn là chủ nghĩa duy tâm, có yếu tố duy tâm khách quan [hướng này đã được phát triển trong bản thể luận của Hacman (N. Hartmann)], nhưng chủ yếu là duy tâm chủ quan, bởi vì ông chỉ phân tích, mô tả những hiện tượng của ý thức, tức là những đối tượng tinh thần không có quan hệ gì với thế giới vật chất cảm tính cụ thể (hướng này được phát huy trong trào lưu chủ nghĩa hiện sinh).

HTH của Huxen là nguồn gốc của hàng loạt những khuynh hướng tìm tòi mới trong triết học tư sản hiện đại. Ảnh hưởng lớn nhất của hiện tượng học là trong trào lưu chủ nghĩa hiện sinh: Haiđêgơ M. (M. Heidegger) đặt hiện sinh vào vị trí của chủ thể tiên nghiệm; Xactơrơ J. P. (J.P. Sartre) quy hiện sinh của chủ thể thành ý thức của chủ thể đối với hiện sinh; Meclô - Pôngty (M. Merleau - Ponty, Pháp) cho "thế giới tri giác" là quan hệ nguyên sơ giữa con người và thế giới, là nguồn gốc của mọi ý nghĩa.

Sau Chiến tranh thế giới II, nhiều nước lần lượt lập ra những trung tâm nghiên cứu Huxen và HTH (Bỉ, Đức, Pháp, Mĩ, vv.). Phương pháp của HTH được vận dụng rộng rãi vào các khoa học nhân văn: sử học, xã hội học, mĩ học, đạo đức học, luật học, tôn giáo học, ngôn ngữ học, lí luận văn học, bệnh lí học, bệnh tâm thần.