Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
KHẾ ƯỚC XÃ HỘI

học thuyết cho rằng sự xuất hiện của nhà nước và pháp quyền là do sự thoả thuận giữa mọi người trong xã hội với nhau, dựa trên một sự giao ước dường như đã được kí kết giữa các thành viên trong xã hội. Những quan niệm đầu tiên về KƯXH đã xuất hiện từ thời cổ đại; đến thế kỉ 17, 18, đã phát triển thành học thuyết về nhà nước và pháp quyền tương đối hoàn chỉnh, khi bắt đầu có cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống phong kiến và chính thể quân chủ chuyên chế [Hôpbơ (T. Hobbes), Lôckơ (J. Locke), Ruxô (J. J. Rousseau)]. Những nhà tư tưởng này cho rằng, trước khi có nhà nước, cộng đồng con người đã sống một thời gian dài trong trạng thái tự nhiên, hoặc là tiến hành chiến tranh liên miên với nhau (Hôpbơ) hoặc là rời rạc, không được bảo vệ (Ruxô). Để duy trì cuộc sống hoà bình và bảo vệ những quyền tự nhiên của mình, con người dường như đã tự giác cùng nhau quyết định trao quyền điều hành công việc của cộng đồng và bảo đảm an ninh xã hội cho một tổ chức gọi là nhà nước. Quan niệm về KƯXH bác bỏ quan niệm về thần quyền, nêu ra tư tưởng về chủ quyền nhân dân: mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân, xuất phát từ nhân dân, bộ máy nhà nước chỉ là người phục vụ lợi ích chung của nhân dân. Quan niệm này phản ánh nhu cầu chín muồi của cách mạng tư sản, đòi hỏi lật đổ chính thể quân chủ chuyên chế và thiết lập trật tự pháp quyền tư sản. Trong lịch sử, học thuyết về KƯXH là cơ sở tư tưởng cho cách mạng tư sản ở Anh, Pháp và cho cuộc đấu tranh giành độc lập ở Bắc Mĩ, để lại dấu ấn bất hủ trong bản "Tuyên ngôn độc lập" của Hoa Kì (1776) và bản "Tuyên ngôn về nhân quyền và dân quyền " cuả cách mạng Pháp (1789).