Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
KHANG HỮU VI

(Kang Youwei; tk. Khang Tổ Di; hiệu: Trường Tố, Tây Tiều Sơn Nhân; 1858 - 1927), nhà văn lớn, nhà tư tưởng tư sản, lãnh tụ phái Duy tân ở Trung Quốc cuối thế kỉ 19. Là người có học vấn uyên bác, thông thạo lí học Trình - Chu, sau học tân học của Lục Vương, rồi tiếp xúc với khoa học tự nhiên và các học thuyết xã hội của phương Tây. Lần lượt đi Hồng Kông và Thượng Hải, nhìn thấy sự ưu việt của trật tự xã hội tư sản. Năm 1898, Khang Hữu Vi và một số người có tư tưởng khai phóng dâng "biến pháp" lên vua Quang Tự (Guang Xu) và được nhà vua chấp nhận, đem thi hành và gọi là "biến pháp Mậu Tuất". Công cuộc "duy tân" này bị Từ Hy thái hậu (Ci Xi) và phe đảng của bà trấn áp. Khang Hữu Vi phải trốn ra nước ngoài. Năm 1911, khi Cách mạng Tân Hợi thành công, Khang Hữu Vi trở về nước. Chủ trương "tôn sùng hoàng thất", mở rộng dân quyền, phản đối cách mạng dân chủ và hô hào coi Khổng giáo là quốc giáo. Về phương diện triết học, chủ trương kết hợp học thuyết Nho, Phật với nhân sinh quan tư sản phương Tây và tiến hoá luận dung tục. Cho rằng xã hội "đại đồng" là xã hội tận thiện, tận mĩ.

Quan điểm xã hội của Khang Hữu Vi tuy không trở thành hiện thực, nhưng đã có ảnh hưởng lớn đối với Trung Quốc đương thời. Tư tưởng cách tân của Khang Hữu Vi đã ảnh hưởng sâu rộng đến tầng lớp sĩ phu, trí thức, Nho học tiến bộ của một số nước Châu Á, trong đó có Việt Nam. Các nhà chí sĩ Việt Nam đầu thế kỉ 20 đọc sách của Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu, chịu ảnh hưởng của cuộc "biến pháp Mậu Tuất", lập Hội Duy tân (1904) do Phan Bội Châu đứng đầu. Tác phẩm: "Lễ vận chú", "Trường hưng học kí", "Khổng Tử cải chế khảo", nổi tiếng là "Đại đồng thư" đề xướng một thế giới đại đồng, trong đó không có sự phân biệt quốc gia, giai cấp, chủng tộc.