Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
GIÁ TRỊ LUẬN

những học thuyết triết học nghiên cứu về giá trị (bản tính của giá trị, các loại hình giá trị, tương quan giữa chúng, vv.). Giá trị khác với tri thức khoa học (nhận thức thuộc tính, quy luật của hiện thực); nó có chức năng đánh giá (biểu dương, tán thành hay lên án). Từ thời Cổ đại Hi Lạp, triết học đã quan tâm đến vấn đề giá trị. Triết học cổ đại phương Đông tuy chưa bàn đến phạm trù giá trị một cách rõ ràng, song các nhà triết học Trung Quốc cũng đã đề cập đến giá trị khi đặt vấn đề tương quan giữa nghĩa và lợi, lí và dục.

Từ đầu thế kỉ 20, các nhà triết học phương Tây đã phát triển nhiều học thuyết về giá trị, gọi là giá trị học. Họ có những quan niệm khác nhau về giá trị. Vinđenban V. (W. Windelband) cho mọi giá trị đều là những mục đích tự thân, người ta hướng tới nó vì chính bản thân nó chứ không phải vì lợi ích vật chất hay vì sự thoả mãn cảm tính; giá trị không phải là hiện thực mà là lí tưởng. Richcơt cho giá trị không phải là cái có thực, cũng không phải là cái không có thực, không phải là cái khách quan cũng không phải là cái chủ quan, mà chỉ là cái có ý nghĩa; nó là cái siêu nghiệm đối với bất cứ tồn tại nào cũng như đối với chủ thể nhận thức. Selơ M. (M. Scheler) cho rằng con người cảm nhận giá trị (qua trực giác) chứ không lí giải giá trị (qua trí tuệ); cái thang bậc giá trị được thiết lập dựa vào sự ưa thích: giá trị càng cao thì đem lại sự thoả mãn càng lớn. Tuy quan điểm khác nhau, song giữa họ có một điểm chung là: khẳng định có một lĩnh vực các giá trị đạo đức, thẩm mĩ, tôn giáo, pháp luật, văn hoá, chính trị... khác với hiện thực và độc lập với hiện thực, chúng là những mục đích tự thân, đóng vai trò làm chuẩn mực cho hoạt động sống của con người và quyết định sự phát triển của xã hội.

Chủ nghĩa Mac nghiên cứu giá trị trên cơ sở những quy luật của tồn tại xã hội và ý thức xã hội do tồn tại xã hội quy định; về thực chất, nó mang tính xã hội. Hơn nữa, nó là một hiện tượng chức năng (chức năng đánh giá), nên nhất thiết phải có tính khách thể - chủ thể. Cái gì không liên quan đến con người và đời sống xã hội thì cũng không tồn tại trong phạm trù giá trị. Có thể nói rằng con người là giá trị cao nhất trong thế giới, là kẻ sáng tạo ra mọi giá trị vật chấttinh thần của xã hội. Đối với ý thức con người thì giá trị cao nhất là hành động vì sự nghiệp giải phóng con người và phát triển con người một cách hài hoà, toàn diện.