Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CỐT TRUYỆN

 1. Hệ thống những biến cố và sự kiện được liên kết chặt chẽ tạo thành nội dung của một tác phẩm với một trình tự nhất định về không gian và thời gian. Qua CT, nhà văn thể hiện những xung đột của đời sống xã hội, mối quan hệ qua lại giữa các tính cách nhân vật trong một hoàn cảnh xã hội nhất định, để từ đó bộc lộ tư tưởng và chủ đề tư tưởng của tác phẩm. Có những CT đơn giản gồm một vài nhân vật xoay quanh một tình huống và được xem là loại CT đơn tuyến (như "Bỉ vỏ" của Nguyên Hồng, "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố), có loại CT đa tuyến gồm nhiều biến cố phức tạp với những tính cách nhân vật đa dạng nhằm tái hiện nhiều bình diện của đời sống xã hội trong những thời kì lịch sử nhất định (như "Vỡ bờ" của Nguyễn Đình Thi, "Bão biển" của Chu Văn). Cơ sở chung của mọi CT là những xung đột xã hội mang tính lịch sử cụ thể. Nội dung CT thường gồm các phần cơ bản: trình bày, thắt nút, phát triển, đỉnh điểm và kết thúc. Trình bày là phần giới thiệu khái quát bối cảnh lịch sử và các nhân vật. Thắt nút - khởi điểm sự vận động của mọi mâu thuẫn chứa đựng những vấn đề đang được chờ đợi giải quyết. Phát triển - nói rõ tiến triển của hành động và tính cách nhân vật. Đỉnh điểm - những xung đột trong tác phẩm phát triển đến mức cao nhất, căng thẳng nhất. Kết thúc - giải quyết cụ thể quá trình phát triển của mâu thuẫn. Cũng có những tiểu thuyết không theo trình tự trên, không có CT và nhân vật rõ nét mà chủ yếu là mang những suy tư triết học của tác giả qua những độc thoại nội tâm của một nhân vật nào đó không có lai lịch, quá trình.

2. CT trong kịch chứa đựng toàn bộ hệ thống các sự kiện và quá trình vận động tính cách của nhân vật. CT kịch phản ánh những mâu thuẫn xã hội, những xung đột tính cách thông qua việc xây dựng các hình tượng điển hình trong những hoàn cảnh điển hình. Xung đột trong CT kịch phải là những xung đột cơ bản, có ý nghĩa xã hội rộng lớn, có giá trị khái quát cao về hiện thực và tư tưởng. CT kịch phải có tính độc đáo, không lặp lại những dạng mâu thuẫn, sự kiện, nhân vật... đã có trước.

3. CT trong phim là hệ thống các chất liệu bằng hình ảnh biểu hiện tư tưởng chủ đề của phim, phản ánh ý tưởng nghệ thuật của nhà biên kịch và đạo diễn. Cách xây dựng CT phim được chia thành 3 nhóm chủ yếu: tự sự, trữ tình và kịch, trong đó nhóm "kịch" chiếm số lượng cao nhất, nhóm "trữ tình" ít nhất. Thông qua CT phim, nhà biên kịch và nhà đạo diễn đặt nhân vật vào những hoàn cảnh chứa đựng mâu thuẫn kịch tính, buộc nhân vật phải bộc lộ tính cách của mình trong mối quan hệ xã hội, trong cuộc đấu tranh với thiên nhiên. CT phim thường được hợp thành bởi những phần nhỏ gọi là trường đoạn có kết cấu bố cục riêng và hạt nhân kịch tính riêng như những mẩu truyện ngắn tương đối hoàn chỉnh, độc lập, nhưng lại liên hệ chặt chẽ với nhau, góp sức tạo thành một tổng thể CT phim thống nhất về tư tưởng chủ đề và phong cách nghệ thuật. CT phim có một bộ phận ít nhiều chịu ảnh hưởng từ sân khấu truyền thống, thường phải "có tích, có tuồng", nghĩa là hướng theo nhóm "kịch", đồng thời pha trộn phong cách phim tài liệu; ở một số phim, sự kiện át con người, hành động kịch của CT chưa hẳn được thúc đẩy bởi cuộc đấu tranh giữa các tính cách nhân vật.