Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
HOA

cơ quan sinh sản chuyên hoá, đặc trưng cho thực vật có hoa, nguồn gốc từ đỉnh sinh trưởng chồi cành rút ngắn, mang lá biến thái và sinh trưởng hữu hạn, tất cả các mô đều là mô sơ cấp. Mỗi H đều có một cuống, phát sinh từ nách một lá gọi là lá bắc (có hoa không có lá bắc như H bưởi, H cải). Đầu cuống H loe rộng thành đế mang các bộ phận chính: đài, tràng làm nhiệm vụ che chở; nhị và nhuỵ làm nhiệm vụ sinh sản. Đài gồm các mảnh màu lục giống lá, đôi khi có màu sặc sỡ, vd. H xôn đỏ (Salvia splendens), hoa antigôn (Antigonum leptopus); các lá đài có thể rời (H cải) hoặc dính nhau ở bên dưới (H dâm bụt). Tràng ở phía trong đài, có nhiệm vụ hấp dẫn côn trùng giúp cho sự truyền phấn, và những mảnh màu sắc sặc sỡ là cánh H. Đôi khi cánh H có mùi thơm do biểu bì tiết ra. Ở các họ thực vật khác nhau, số cánh hoa cũng khác nhau, ở thực vật bậc cao hơn số cánh giảm xuống, thường có 4 - 5 cánh như cây hai lá mầm, hoặc 3 cánh ở cây một lá mầm. Số lượng này tương ứng với số lượng lá đài. Từ đó, ta có các loại mẫu hoa 5, 4 và 3.

Nhị là bộ phận sinh dục đực có 2 phần chính, chỉ nhị và bao phấn, các nhị tập trung lại thành bộ nhị. Số lượng nhị biến đổi từ rất nhiều ở mộc lan, na, sen, súng, hoa hồng, giảm dần đi và cố định ở các họ tiến hoá hơn. Số lượng đó thường 5 - 4 (hoặc bội số của 5 - 4) ở cây hai lá mầm, là 3 (hoặc bội số của 3) ở cây một lá mầm. Có khi chỉ còn có 2 nhị như cây trong họ Hoa môi, một nhị như họ Gừng và chỉ còn một nửa như ở Hoàng tinh, Chuối hoa.

Nhuỵ, bộ phận sinh dục cái của H, nằm chính giữa H, do lá noãn biến thành. Mỗi nhuỵ gồm 3 phần: bầu trong chứa noãn, vòi nhuỵ và đầu nhuỵ (hay nuốm nhuỵ) hơi loe ra có hình đĩa. Nhiều nhuỵ hợp lại thành bộ nhuỵ.

H có hình dạng riêng biệt cho từng loài. Số lượng các hợp phần của H, cách sắp xếp các cánh và nhị, vị trí của bầu so với tràng, vv. là những tiêu chuẩn chính để phân loại thực vật. Ngoài chức năng sinh sản để tồn tại, H cung cấp mật hoa và nhị hoa cho ong mật. H còn có giá trị kinh tế và thẩm mĩ cao.

Nhiều nước phát triển mạnh nghề trồng H và chuyên về một số loại như Hà Lan (H tulip), Thái Lan (H phong lan), Bungari (H hồng), vv. Ở Việt Nam trồng các loại H phổ biến là: cúc, đồng tiền, cẩm chướng, hồng, nhài, mào gà, lan, đào, thược dược, vv.

Hoa            Các thành phần của hoa

A. Hình dạng chung nhìn từ trên xuống; B. Hình cắt dọc

1. Lá đài; 2. Cánh hoa; 3. Nhị; 4. Nhuỵ; 5. Cuống; 6. Đế hoa