Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CHÍNH PHỦ

cơ quan hành pháp của một quốc gia. Ở các nước khác nhau, CP mang những tên gọi khác nhau như CP (Pháp, Việt Nam), Quốc vụ viện (Trung Quốc), Hội đồng Bộ trưởng (Liên Xô; Việt Nam, 1980 - 92), Nội các (Anh, Hoa Kì, Nhật Bản), vv. Trong quan hệ quốc tế, người ta thường gọi cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của một nước là CP của nước ấy. CP xuất hiện vào thế kỉ 17, sau thắng lợi của cuộc cách mạng tư sản ở các nước phương Tây (đầu tiên ở Anh).

Xét theo thể chế, CP có thể phân chia thành: 1) CP quân chủ lập hiến: vua là người đứng đầu nhà nước, bổ nhiệm thủ tướng CP và có thể cả các bộ trưởng. 2) CP cộng hoà: tổng thống là người đứng đầu nhà nước, do nhân dân bầu; thủ tướng là người đứng đầu CP, do nghị viện cử. 3) CP theo chế độ tổng thống: tổng thống do nhân dân bầu, vừa là người đứng đầu nhà nước, vừa là người đứng đầu CP; các bộ trưởng do tổng thống chọn và được quốc hội thông qua, chỉ chịu trách nhiệm trước tổng thống, không chịu trách nhiệm trước quốc hội. 4) CP đại nghị: tổng thống do nhân dân bầu, thủ tướng CP do quốc hội cử theo kiến nghị của tổng thống và chịu trách nhiệm trước tổng thống và quốc hội.

Do sự phát triển của xu hướng dân chủ, tính chất của CP ở nhiều nước trên thế giới không giữ nguyên như cũ mà có những hình thức tổ chức mới phù hợp với đặc điểm xã hội của từng nước. Ở Anh, người đại diện cho chính đảng hoặc liên minh chính đảng chiếm đa số ghế trong Quốc hội, được nhà vua mời ra lập Nội các, chịu trách nhiệm trước Quốc hội và chịu sự giám sát của Quốc hội. Hoa Kì là nước tiêu biểu cho chế độ tổng thống; từ khi có Hiến pháp đầu tiên năm 1787 đến nay, tổ chức CP về cơ bản không thay đổi. Ở Thuỵ Sĩ, một Hội đồng Liên bang gồm bảy thành viên, đại diện cho bảy tổng trong liên bang, do Quốc hội bầu, làm chức năng của CP. Người đứng đầu Hội đồng Liên bang đại diện cho Liên bang Thuỵ Sĩ cả về đối ngoại và đối nội.

Ở Việt Nam, sau Cách mạng tháng Tám 1945, CP đầu tiên được thành lập tháng 8 năm 1945 với tên gọi Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà; theo Hiến pháp năm 1946, lấy tên là Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, gồm có chủ tịch nước và Nội các (gồm có thủ tướng, các bộ trưởng). Theo Hiến pháp năm 1959, Hội đồng Chính phủ là CP của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Theo Hiến pháp năm 1980, Hội đồng Bộ trưởng là CP của Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo Hiến pháp năm 1992, 2001, CP Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là cơ quan chấp hành của Quốc hội và là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của Việt Nam. CP gồm thủ tướng, các phó thủ tướng, các bộ trưởng và thủ trưởng cơ quan ngang bộ. CP có nhiệm vụ thống nhất quản lí việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Nhà nước Việt Nam.