Tìm kiếm mục từ trong bộ từ điển bách khoa (4 tập)
Từ khóa
Chuyên ngành
Địa lý
Giải nghĩa
CÔNG ƯỚC LUẬT BIỂN

những quy định pháp lí được chấp nhận chung trên trường quốc tế để điều hoà mọi quan hệ trên biển giữa các nước theo một chế độ và trật tự hợp lí có giá trị pháp lí để góp phần xây dựng và phát triển hợp tác quốc tế, bảo đảm duy trì hoà bình, an ninh trên biển và đại dương cho các dân tộc.

Trong giai đoạn đầu, luật pháp quốc tế về biển bao gồm các nguyên tắc và quy phạm tập quán được thể hiện trong một số điều ước song phương hoặc đa phương liên quan đến nghề cá và tự do hàng hải. Phạm vi chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển và chế độ pháp lí của các vùng biển chỉ được ghi nhận trong các tuyên bố đơn phương của các quốc gia có biển. Nội dung của luật biển quốc tế chủ yếu do các cường quốc hàng hải và công nghiệp áp đặt trên nguyên tắc: tự do biển cả, chủ quyền quốc gia hạn chế trong một dải biển rộng 3 hải lí tiếp liền với bờ biển. Sau nhiều cố gắng nhằm pháp điển hoá luật biển quốc tế, đến năm 1958, Hội nghị lần thứ 1 của Liên hợp quốc về luật biển họp tại Giơnevơ (Genève; Thuỵ Sĩ) với sự tham gia của 86 nước mới thông qua được bốn công ước quốc tế đầu tiên: Công ước về lãnh hải và vùng tiếp giáp, Công ước về thềm lục điạ, Công ước về công hải, Công ước về nghề cá và bảo vệ tài nguyên sinh vật ở công hải.

 Hội nghị lần thứ 2 của Liên hợp quốc về luật biển họp tại Giơnevơ năm 1960 giải quyết những vấn đề còn tồn tại và những vấn đề mới do thực tiễn đặt ra nhưng đã không đi đến một thoả thuận mới nào. Từ cuối thập kỉ 60, cùng với bước phát triển mới của cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật và của hoạt động khai thác tài nguyên biển và đáy đại dương, cùng sự ra đời của hàng loạt các nước đang phát triển mới giành được độc lập, đã dẫn đến yêu cầu bức bách phải thiết lập một trật tự pháp lí quốc tế mới trên biển và đại dương trong khuôn khổ trật tự thế giới mới.

Ngày 30.4.1982, tại Niu Yooc (New York), Hội nghị lần thứ 3 của Liên hợp quốc về luật biển đã thông qua Công ước mới về luật biển và bốn nghị quyết. Ngày 10.12.1982, tại Môngtêgô Bay (Montego Bay; Jamaica), Công ước mới đã được đại diện của 119 nước chính thức kí kết (trong đó có Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam). Công ước năm 1982 là một văn kiện quốc tế tổng hợp, toàn diện, bao quát được các vấn đề quan trọng nhất về chế độ pháp lí của biển và đại dương thế giới, quy định được những quyền lợi và nghĩa vụ về nhiều mặt của mọi loại quốc gia đối với các vùng biển thuộc quyền tài phán quốc gia cũng như đối với những vùng biển và đáy biển không thuộc phạm vi quốc gia; các quy định cụ thể về lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa, biển cả, vùng, các eo biển quốc tế, các quốc gia quần đảo; quy định về việc sử dụng, khai thác tài nguyên, về nghiên cứu khoa học biển, về bảo vệ và gìn giữ môi trường biển, về phát triển và chuyển giao kĩ thuật công nghệ biển, quy định về giải quyết tranh chấp trên biển và giữa các quốc gia... Công ước năm 1982 không cho phép bảo lưu, nghĩa là tất cả các điều khoản của Công ước và các văn kiện kèm theo Công ước đều có giá trị bắt buộc đối với các quốc gia đã phê chuẩn Công ước khi Công ước có hiệu lực thực hiện. Trong việc phân định thềm lục địa hay vùng đặc quyền kinh tế giữa các quốc gia có bờ biển tiếp giáp hay đối diện nhau cũng như trong việc xử lí các bất đồng nảy sinh trong việc khai thác tài nguyên biển và đáy đại dương, Công ước năm 1982 đưa ra nguyên tắc giải quyết bằng sự thoả thuận giữa các bên có liên quan phù hợp với luật pháp quốc tế để đi đến một giải pháp quốc tế công bằng, hợp lí. Theo quy định, Công ước bắt đầu có hiệu lực từ ngày 16.11.1994. Khi có hiệu lực, Công ước có giá trị pháp lí bắt buộc mang tính chất điều ước đối với các quốc gia thành viên.

Công ước năm 1982 đã xác nhận và khẳng định chủ quyền và các quyền của Việt Nam đối với các vùng biển và thềm lục địa nêu trong tuyên bố của Chính phủ nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 12.5.1977 về lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền về kinh tế và thềm lục địa Việt Nam, làm cơ sở pháp lí cho việc giải quyết những tranh chấp về các vùng biển và thềm lục địa giữa Việt Nam với các nước láng giềng. Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá IX, kì họp thứ 5 đã phê chuẩn Công ước năm 1982 ngày 23.6.1994.